Chùa Mía ở Đường Lâm, tên chữ là Sùng Nghiêm tự, là ngôi chùa cổ mà Dân trí cho biết được xây lại thành chùa lớn năm 1632, hiện có 287 pho tượng và được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công nhận tháng 5/2006 là ngôi chùa lưu giữ nhiều tượng nghệ thuật nhất Việt Nam; cũng theo Dân trí, chùa cách trung tâm Hà Nội 45 km. Các bài báo người viết đọc ngày 21/10/2026 không nêu giờ mở cửa, vé hay nội quy tham quan, nên phần “nên xem” dưới đây là những gì báo mô tả, còn cách sắp xếp chuyến đi là gợi ý của người viết.
Bài tổng hợp ba bài báo: Dân trí (đăng 10/4/2022 theo mã ngày trong địa chỉ bài), VnExpress và Kinh tế & Đô thị (hai bài này không in ngày đăng trong bản lưu). Không bài nào là trang chính thức của chùa hay của cơ quan quản lý di tích, nên mỗi chi tiết được ghi theo từng báo. Ở những chỗ ba bài nói khác nhau, bài này đặt chúng cạnh nhau thay vì chọn một bản.
Chùa Mía là chùa nào: tên chữ Sùng Nghiêm tự và vùng Cam Giá
Mục lục bài viết
- Chùa Mía là chùa nào: tên chữ Sùng Nghiêm tự và vùng Cam Giá
- Lịch sử chùa Mía: từ miếu nhỏ đến chùa lớn năm 1632 và những lần trùng tu
- Bố cục “nội công, ngoại quốc”, 27 gian và tam quan dưới cây đa cổ thụ
- 287 pho tượng và kỷ lục năm 2006: nên xem những pho nào
- Kỷ lục năm 2006 và các danh hiệu: ai nói điều gì
- Chuông, khánh đồng và bảo tháp Cửu phẩm Liên Hoa cao 13 m
- Xem chùa Mía trong chuyến đi Đường Lâm: gợi ý của người viết
- Những điều ba bài chưa nêu: giờ mở cửa, vé và tình trạng hiện nay
- Nguồn tham khảo
VnExpress viết: chùa Mía, tên chữ là Sùng Nghiêm tự, là một ngôi chùa ở xã Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội. Xưa kia vùng này là Cam Giá, tên Nôm là Mía, nên chùa được quen gọi là chùa Mía. Dân trí và Kinh tế & Đô thị cũng nêu tên Sùng Nghiêm tự, Kinh tế & Đô thị gọi đó là “hiệu” của chùa.
Về vị trí và khoảng cách, ba bài ghi hơi khác nhau, như bảng sau:
| Bài | Vị trí ghi trong bài | Khoảng cách từ Hà Nội |
|---|---|---|
| Dân trí (10/4/2022) | Xã Đường Lâm (thị xã Sơn Tây), trên sườn đồi ở vùng đất cổ Đường Lâm | 45 km từ trung tâm Thủ đô |
| VnExpress | Xã Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội | Không nêu |
| Kinh tế & Đô thị | Thôn Đông Sáng, xã Đường Lâm, thị xã Sơn Tây; nằm trong khuôn viên khu di tích quốc gia làng Việt cổ Đường Lâm | Khoảng 45 km “về phía Đông” |
Chỗ đáng chú ý là hướng. Kinh tế & Đô thị ghi “45km về phía Đông”, trong khi Dân trí gọi chùa là ngôi chùa cổ “xứ Đoài” xưa, tức vùng phía tây Hà Nội. Người viết coi “phía Đông” là nhầm hướng và chỉ dùng con số 45 km từ Dân trí; cả hai bài đều không nói đo từ điểm nào ở trung tâm hay theo tuyến nào, nên đây là ước lượng. Hãy dùng ứng dụng bản đồ từ chỗ bạn xuất phát để biết quãng đường thật. Tên “thị xã Sơn Tây” và “xã Đường Lâm” là tên tại thời điểm các bài đăng; người viết chưa đọc văn bản về việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, nên khi tìm đường hãy dùng tên “chùa Mía” hoặc “Sùng Nghiêm tự” trên bản đồ.
Lịch sử chùa Mía: từ miếu nhỏ đến chùa lớn năm 1632 và những lần trùng tu
Dân trí viết rằng dấu tích xưa của chùa là một ngôi miếu nhỏ, đến đời Đức Long thứ 4 (năm Nhâm Thân 1632) miếu được xây lại thành chùa lớn như hiện nay. Các mốc sau đó trong bài này là:
- 1632. Theo các bia đá trong chùa mà Dân trí dẫn, chùa do bà Ngô Thị Ngọc Diệu (cũng được ghi là Nguyễn Thị Ngọc Dong, người làng Nam Nguyễn trong tổng Mía thuộc vùng đất cổ Đường Lâm), một phi tần của chúa Trịnh Tráng, cùng cha mẹ và dân làng lập nên.
- 1750. Dân các làng Cam Gia Thịnh, Đông Sàng và Mộng Phụ góp công, góp của xây thêm nhà tiền đường.
- 1843. Chùa xây thêm gác chuông và chuyển nhà thờ Tổ từ phía sau ra bên phải chùa như hiện nay.
- 1853, 1916, 1928. Chùa được sửa chữa và làm thêm thượng điện, tả hữu hành lang.
- Từ sau năm 1975. Dân trí viết chùa đã được xếp hạng di tích và thường xuyên được trùng tu.
Có hai điều nên lưu ý khi đọc lịch sử này. Thứ nhất, chính Dân trí ghi hai tên cho người lập chùa trong cùng một câu, nên người viết nêu cả hai và không khẳng định tên nào đúng. Thứ hai, Dân trí mở bài bằng “gần 400 năm tuổi”, còn chú thích một video trong bài viết “hơn 400 năm tuổi”; tính từ 1632 đến 2026 là 394 năm (phép trừ của người viết), nên “gần 400 năm” khớp hơn, nhưng cũng chỉ là cách đếm từ mốc xây lại chứ chưa nói đến ngôi miếu cũ.
Bài về làng cổ Đường Lâm trên website này nhắc một đền – phủ thờ bà chúa Mía, và Hà Nội Mới gọi Bà chúa Mía là vương phi của chúa Trịnh Tráng. Vì Dân trí cũng nói người lập chùa là phi tần của chúa Trịnh Tráng, nhiều người có thể thắc mắc đó có phải cùng một người. Người viết không có nguồn nào nối hai điều này nên không kết luận.
Bố cục “nội công, ngoại quốc”, 27 gian và tam quan dưới cây đa cổ thụ
Dân trí viết chùa được xây theo kiểu “nội công, ngoại quốc”, phía sau có thêm hậu đường. Hai bài (Dân trí và VnExpress) cùng nêu tam quan nằm ngay dưới tán cây đa cổ thụ 400 năm tuổi; Dân trí thêm rằng qua cổng chùa là khoảnh sân lát gạch bát, không gian thoáng, cây cối xanh mát. Theo cách hiểu thông thường về kiến trúc chùa Việt, “nội công, ngoại quốc” chỉ lối bố cục các dãy nhà bên trong và bên ngoài tạo thành hình chữ “công” và chữ “quốc”; đây là hiểu biết chung của người viết, hai bài không giải thích.
Dân trí mô tả đi từ ngoài vào: qua dãy nhà thờ Tổ là chùa Chính, hậu đường, chùa Hạ, tả hữu hành lang nối liền vào bên trong, vây quanh thượng điện. Tất cả gồm 27 gian tạo thành một cụm kiến trúc khép kín, vừa trang nghiêm vừa có ánh sáng tự nhiên vì giữa các gian vẫn có khoảng không cách mái.
Cần để ý một chi tiết dễ làm người đọc bối rối: hai bài gọi tên các tòa nhà khác nhau. Dân trí dùng “chùa Chính, hậu đường, chùa Hạ”, còn VnExpress nhắc “chùa Thượng” (nơi có các động bằng đất đắp) và “chùa Trung” (nơi có hai pho Hộ Pháp). Người viết không biết các tên này tương ứng thế nào, nên bài này giữ nguyên tên theo từng báo. Khi đến nơi, hãy xem biển chỉ dẫn hoặc hỏi người trông coi để biết tòa nào là tòa nào.
287 pho tượng và kỷ lục năm 2006: nên xem những pho nào
Dân trí và Kinh tế & Đô thị cùng ghi chùa có 287 pho tượng. Dân trí thêm rằng một nửa số đó tạc bằng gỗ, được sơn son thiếp vàng, nhưng vẫn toát lên sự sinh động của nghệ thuật điêu khắc dân gian, gần gũi với đời sống. Bài không nói nửa còn lại làm bằng chất liệu gì.
Các pho tượng được hai bài nêu tên:
| Tượng | Điều bài viết | Bài |
|---|---|---|
| Hộ pháp, Kim cương | Cao hơn hai mét | Dân trí |
| 18 vị La Hán ở hành lang hai bên | Tư thế và nét mặt sinh động | Dân trí |
| La Hán ở hành lang | 9 pho ở dãy bên trái, 9 pho khác ở dãy bên phải, được “tạo đắp” với diện tướng khác nhau, trạng thái từ bi đôn hậu | VnExpress |
| Hai pho Hộ Pháp lớn ở chùa Trung | Một tượng ông Thiện (bên trái), một tượng ông Ác (bên phải) | VnExpress |
| Quan Âm tống tử, thường gọi là tượng bà Thị Kính | Cao 0,76 m, diễn tả người phụ nữ thùy mị, vẻ mặt hơi buồn, ẵm một đứa bé | VnExpress |
| Động Quán Âm Nam Hải ở chùa Thượng | Chú thích ảnh gọi là một bức tượng thuộc loại quý hiếm, ít thấy trong các chùa miền Bắc cũng như cả nước | VnExpress |
Hai cách đếm La Hán khớp nhau: 9 cộng 9 bằng 18 (phép cộng của người viết). Hộ pháp, Kim cương cao hơn hai mét của Dân trí và hai pho Hộ Pháp lớn của VnExpress có thể là cùng những pho tượng, nhưng bài không nói vậy, nên người viết không ghép chúng.
Kỷ lục năm 2006 và các danh hiệu: ai nói điều gì
Dân trí viết tháng 5/2006 Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công nhận chùa Mía là ngôi chùa lưu giữ nhiều tượng nghệ thuật nhất Việt Nam. VnExpress cũng nói điều này do Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam công bố nhưng không ghi năm. Kinh tế & Đô thị dùng cách nói khác: chùa là ngôi chùa “có nhiều pho tượng đẹp nhất Việt Nam (287 pho tượng)”, và còn là “1 trong 10 ngôi chùa cổ nhất”. Ba cách nói này khác nhau về bản chất:
- “Nhiều nhất” là một kỷ lục về số lượng, và Dân trí gắn nó với tên đơn vị công nhận và tháng 5/2006.
- “Đẹp nhất” là nhận xét thẩm mỹ của Kinh tế & Đô thị, không có tiêu chí hay đơn vị xếp hạng kèm theo.
- “1 trong 10 chùa cổ nhất” là lời của báo, bài không nói danh sách mười chùa này do ai lập.
Về xếp hạng di tích, VnExpress viết chùa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia; Dân trí viết “từ sau năm 1975, chùa đã được xếp hạng di tích”; Kinh tế & Đô thị chỉ nói chùa nằm trong khuôn viên khu di tích quốc gia làng Việt cổ Đường Lâm. Ba bài không cho cùng một năm hay cấp rõ ràng, nên bài này không nêu năm xếp hạng. Nếu bạn cần câu chữ chính xác về cấp xếp hạng, hãy tìm quyết định hoặc trang của cơ quan quản lý di tích.
Chuông, khánh đồng và bảo tháp Cửu phẩm Liên Hoa cao 13 m
Ngoài tượng, Dân trí nêu hai hiện vật bằng đồng: quả chuông đúc năm 1745, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 6 đời Lê, và một chiếc khánh đúc năm Thiệu Trị thứ 6 (1846) đời Nguyễn. Bài không nói hai hiện vật được treo hay đặt ở đâu trong chùa. Gần đó là tòa bảo tháp Cửu phẩm Liên Hoa cao 13 m, nơi thờ vọng xá lợi đức Phật; VnExpress cũng nhắc tòa tháp này với chiều cao và công dụng như vậy. “Gần đó” trong Dân trí không nói rõ cách chùa bao xa, nên đừng hiểu là tháp nằm trong sân chùa.
Dân trí còn viết rằng nhiều du khách trong nước và quốc tế đến làng cổ Đường Lâm, “miền đất hai vua”, không thể không đến chùa Mía để thảnh thơi trong không gian yên bình và tìm hiểu giá trị văn hóa, kiến trúc của chùa. Đây là lời giới thiệu của báo, không phải số liệu về lượng khách.
Xem chùa Mía trong chuyến đi Đường Lâm: gợi ý của người viết
Đây là phần ý kiến của người viết, dựa trên những gì các bài báo mô tả, không dựa trên trải nghiệm tại chỗ.
- Xem theo thứ tự mô tả của Dân trí. Đi từ cây đa và tam quan, qua sân gạch bát, rồi tới dãy nhà thờ Tổ, chùa Chính, hậu đường, chùa Hạ và hành lang. Cách này giúp bạn không bỏ sót phần kiến trúc trước khi chú ý đến từng pho tượng.
- Ghi sẵn danh sách tượng cần tìm. Dựa vào bảng ở trên, chọn vài pho muốn xem kỹ (Quan Âm tống tử, các La Hán ở hành lang, Hộ Pháp), và nhớ rằng hai bài gọi các tòa nhà theo hai cách khác nhau.
- Ứng xử ở nơi thờ tự. Gợi ý chung của người viết: ăn mặc kín đáo, đi nhẹ, nói khẽ, và hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh hay đặt tay lên hiện vật. Báo không nêu nội quy riêng của chùa Mía nên đây chỉ là phép lịch sự thông thường.
- Xác nhận giờ mở cửa trước khi đi. Không bài nào nêu giờ mở cửa hay vé; một số chùa còn đóng cửa nghỉ trưa hoặc có ngày lễ đông người, nên hãy hỏi trước.
Chùa Mía là một trong nhiều điểm của vùng Đường Lâm. Nếu muốn ghép trong một nửa ngày, bài làng cổ Đường Lâm: xem gì trong nửa ngày, từ cổng Mông Phụ đến đền Phùng Hưng và lăng Ngô Quyền trên website này gợi ý thứ tự các điểm; bài đó chỉ nhắc chùa Mía như một tên trong danh sách, còn bài này đi sâu vào riêng ngôi chùa. Cùng vùng Sơn Tây, bài thành cổ Sơn Tây: còn lại gì để xem mô tả một di tích khác trong vùng. Nếu bạn quan tâm đến cách xem một bộ tượng và kiến trúc chùa, bài chùa Tây Phương ở Thạch Thất: bộ tượng, kiến trúc và cách sắp xếp nửa buổi tham quan từ Hà Nội trên website này là một ví dụ tương tự ở ngôi chùa khác.
Những điều ba bài chưa nêu: giờ mở cửa, vé và tình trạng hiện nay
Ba bài báo không nêu những điều sau, nên người viết không điền thay:
- Giờ mở cửa, đóng cửa và ngày nghỉ của chùa.
- Vé vào cổng hay mức đóng góp, nếu có.
- Nội quy tham quan, việc có được chụp ảnh trong chánh điện hay không.
- Chỗ gửi xe, cổng vào cụ thể và khoảng cách từ bãi xe đến chùa.
- Tình trạng hiện nay của các hiện vật, vì Dân trí đăng từ năm 2022 và hai bài còn lại không in ngày.
- Năm và cấp xếp hạng di tích, vì ba bài không thống nhất.
Cách đáng tin hơn là liên hệ chính quyền địa phương hoặc ban quản lý di tích trước khi đi, và đối chiếu lại các con số trên trang gốc ở danh mục dưới đây. Số liệu có thể được cập nhật sau thời điểm người viết đọc nguồn.
Tóm lại, theo ba bài báo: chùa Mía (Sùng Nghiêm tự) ở xã Đường Lâm được xây lại thành chùa lớn năm 1632, có bố cục “nội công, ngoại quốc” với 27 gian, 287 pho tượng và kỷ lục tháng 5/2006 theo Dân trí; các bài nêu khoảng cách 45 km nhưng không giải thích cách đo, và không nêu giờ mở cửa hay vé.
Nguồn tham khảo
- Khám phá ngôi chùa cổ gần 400 năm tuổi ở xứ Đoài, Dân trí, 10/4/2022 theo mã ngày trong địa chỉ bài, người viết đọc ngày 21/10/2026.
- Ngôi chùa lưu giữ nhiều tượng nghệ thuật nhất Việt Nam, VnExpress, ngày đăng không in rõ, người viết đọc ngày 21/10/2026.
- Chùa Mía và vẻ đẹp của vùng đất cổ Đường Lâm, Kinh tế & Đô thị, ngày đăng không in rõ, người viết đọc ngày 21/10/2026.