Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ là lễ hội thề gắn với đền Đồng Cổ ở phường Bưởi, quận Tây Hồ, bắt đầu từ đời vua Lý Thái Tông theo Báo Văn Hóa (15/3/2023). Báo Hà Nội Mới (21/5/2023) ghi rằng cứ tới ngày mùng 4 tháng Tư âm lịch hằng năm nhân dân trong vùng nô nức mở hội, còn Báo Văn Hóa ghi hiện nay hội thề được duy trì trong lễ hội truyền thống làng Đông Xã vào hai ngày mùng 3 và 4 tháng Tư âm lịch; hội thề đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023. Các nguồn ghi năm xây đền khác nhau (1028 hoặc 1020), nên bài này ghi từng cách kể kèm tên nguồn và năm đăng thay vì chọn một cách làm chuẩn.
Bài dành cho người muốn hiểu hội thề này là gì, có từ khi nào, mở vào ngày nào theo âm lịch, được ghi danh ra sao và nên kiểm tra thông tin gì trước khi đi xem. Nội dung dựa trên ba trang: bài của Báo Hà Nội Mới về lễ công bố ghi danh (đăng ngày 21/05/2023), bài của Báo Hà Nội Mới về lễ hội kỷ niệm 997 năm (đăng ngày 01/05/2025) và bài của Báo Văn Hóa về tọa đàm bảo tồn di sản (đăng ngày 15/03/2023), được đọc ngày 18/10/2026 và đọc lại ngày 19/10/2026. Địa danh (phường Bưởi, quận Tây Hồ, làng Đông Xã) ghi như nguồn và có thể đã đổi. Các nguồn không nêu giờ vào đền, vé, đường đi hay chỗ gửi xe nên bài không nêu những điều đó; phần đi lại là gợi ý chung của người viết.
Đền Đồng Cổ ở đâu, thờ ai và xây năm nào theo các bài báo
Báo Hà Nội Mới (21/05/2023) ghi đền Đồng Cổ nằm trên đường Thụy Khuê, phường Bưởi, quận Tây Hồ, được xây dựng năm 1028, thờ thần Trống Đồng, vị thần có công giúp vua Lý Thái Tông giữ yên bờ cõi và dẹp loạn tam vương; đền là nơi khởi phát Hội thề Trung hiếu. Báo Văn Hóa (15/03/2023) cũng ghi đền ở phường Bưởi, quận Tây Hồ, xây năm 1028 thời Lý.
Bài Hà Nội Mới đăng ngày 01/05/2025 ghi khác: một đại diện Tiểu ban Quản lý di tích Đông Xã được bài dẫn lời cho biết đền Đồng Cổ được xây dựng năm 1020 thời nhà Lý và thờ thần núi Đồng Cổ, còn Hội thề Trung hiếu được tổ chức lần đầu năm 1028. Như vậy các nguồn khác nhau ở hai điểm: năm xây đền (1028 theo hai bài năm 2023, 1020 theo bài năm 2025) và cách gọi thần (thần Trống Đồng hoặc thần núi Đồng Cổ). Bài này không chọn cách ghi nào làm chuẩn. Những chi tiết về thần, về việc giúp vua Lý Thái Tông và về “loạn tam vương” là theo bài báo, không phải sử liệu đã được kiểm chứng, và bài không thêm chi tiết nào ngoài những gì nguồn nêu, chẳng hạn tên ba vương.
Hội thề Trung hiếu là gì: nguồn gốc thời Lý và cách các nguồn mô tả
Theo Báo Văn Hóa, ngôi đền gắn liền với hội thề “Trung hiếu” với đạo lý sâu sắc, bắt đầu từ đời vua Lý Thái Tông; về sau lễ hội thề này vẫn được duy trì ở thời Trần và Lê. Báo Hà Nội Mới (2023) mô tả đây là một trong hai lễ hội lớn và quan trọng bậc nhất của Kinh thành Thăng Long thời Lý, thể hiện tinh thần tận trung, tận hiếu và mong mỏi quốc thái dân an. Nét đặc sắc theo bài là sự hòa hợp, kết quyện giữa nghi thức cung đình và dân gian, mượn oai thần linh để tạo nên sự thăng hoa trọn vẹn của cộng đồng. Báo Văn Hóa dẫn lời Chủ tịch UBND quận Tây Hồ rằng chỉ ở đền Đồng Cổ mới có Hội thề Trung hiếu; đây là lời của người phát biểu tại tọa đàm, bài này không kiểm chứng.
Tại tọa đàm sáng 15.3.2023, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc (Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam) được Báo Văn Hóa dẫn lời rằng lễ hội đền Đồng Cổ là lễ hội của triều đình, một hội thề quốc gia có ý nghĩa rất đặc biệt, được hoàng đế và triều đình quan tâm sát sao. Ông nêu rằng năm Nhâm Ngọ (1042), cùng với việc ban hành bộ Hình thư và đúc tiền Minh Đạo, vua Lý Thái Tông ra lệnh phạt đánh 50 trượng những người vắng mặt trong buổi hội thề, và hầu hết tôn thất, quan lại cùng mọi người dân trong và ngoài kinh thành Thăng Long đều về dự hội thề với tinh thần tận trung, tận hiếu. TS Lê Thị Minh Lý (Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam) được bài dẫn lời rằng trong gần 500 di sản văn hóa phi vật thể, Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ là hội đầu tiên có chủ thể và thời gian sử liệu ra đời rõ ràng. Đây là nhận định của các học giả tại một buổi tọa đàm, được báo thuật lại, không phải kết luận của bài này.
Lời thề được đọc trong lễ hội và ai thực hiện nghi thức
Trong ba trang đã đọc, chỉ bài Hà Nội Mới đăng ngày 01/05/2025 ghi lại câu chữ của lời thề. Theo bài, đại diện Ban Tổ chức, đồng thời là Trưởng Tiểu ban Quản lý di tích Đông Xã, đã thực hiện nghi thức Lễ thề Trung hiếu đền Đồng Cổ và trang trọng đọc lời thề:
Làm con bất hiếu / Làm tôi bất trung / Thần minh tru diệt
Bài này trích lời thề đúng như bài báo ghi, không bổ sung thêm câu nào. Cùng bài viết, vào sáng sớm ngày 4-4 âm lịch, các đoàn đại biểu lãnh đạo địa phương và đại diện các dòng họ ở tổ dân phố số 6 và 7 phường Bưởi đã biện lễ trang trọng và lần lượt vào dâng lễ tại ngôi đền. Bài cũng cho biết hằng năm vào dịp lễ hội, người dân địa phương tụ hội về đền, thực hiện nghi thức truyền thống, nhắc nhở mỗi người sống sao cho có nghĩa tình, trách nhiệm với cha mẹ, gia đình, và góp sức vào sự phát triển của cộng đồng.
Về người đến xem, bài viết cho biết trong hai ngày lễ hội năm 2025 có hàng nghìn người dân địa phương, du khách trong nước và quốc tế cùng tham dự, và rằng tham gia lễ hội không chỉ có dân vùng Bưởi mà còn có đông đảo bà con các vùng khác. “Hàng nghìn” là cách nói của báo, bài này không dùng như số liệu chắc chắn. Nghi thức thề được bài mô tả do đại diện Ban Tổ chức thực hiện, và bài không nói người đến xem có đọc lời thề cùng hay không, nên bài này không khẳng định du khách tham gia nghi thức thề.
Mốc ngày hội theo âm lịch: mùng 4 hay mùng 3 và 4 tháng Tư
Ba trang ghi ngày hội theo ba cách, và bảng dưới đây đặt chúng cạnh nhau.
| Nguồn | Cách ghi ngày hội |
|---|---|
| Báo Hà Nội Mới, 21/05/2023 | “Cứ tới ngày mùng 4 tháng Tư âm lịch hằng năm” nhân dân trong vùng nô nức mở hội. Bài cũng thuật lại lễ kỷ niệm tối 21-5, lễ hội kéo dài đến hết 22-5 và nghi thức tái hiện Hội thề Trung hiếu vào ngày 22-5, nhưng không nêu ngày âm lịch tương ứng |
| Báo Văn Hóa, 15/03/2023 | Hiện nay hội thề được duy trì trong lễ hội truyền thống làng Đông Xã, hai ngày mùng 3 và 4 tháng Tư âm lịch |
| Báo Hà Nội Mới, 01/05/2025 | Lễ hội diễn ra từ 30-4 đến 1-5-2025, tức mùng 3 và 4-4 âm lịch; sáng sớm 4-4 âm lịch các đoàn đại biểu và đại diện các dòng họ biện lễ vào đền |
Cách đọc bảng: mùng 4 tháng Tư là ngày được nhắc đến như ngày mở hội và là ngày biện lễ từ sáng sớm trong bài năm 2025; mùng 3 và 4 là hai ngày của lễ hội làng mà hội thề nằm trong đó. Bài này không gọi mùng 4 là “chính hội” vì các nguồn không dùng chữ đó. Ví dụ có nguồn cho một năm là 30-4 và 1-5-2025; bài năm 2023 ghi các mốc dương lịch 21-5 và 22-5 mà không kèm ngày âm lịch, nên bài này không tự suy ra. Bài cũng không đoán ngày dương lịch của năm sau: hãy tra mùng 3 và mùng 4 tháng Tư âm lịch của đúng năm bạn định đi, rồi đối chiếu với thông báo của địa phương. Cách đọc mốc âm lịch cho một hội làng khác được trình bày trong bài hội Gióng Phù Đổng và đền Sóc: hai mùa hội ở hai nơi, mốc âm lịch và cách xem hội cho đúng.
Ghi danh di sản quốc gia năm 2023: từ tọa đàm tháng Ba đến lễ công bố tháng Năm
Báo Văn Hóa cho biết sáng 15.3.2023, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng UBND quận Tây Hồ tổ chức tọa đàm bảo tồn và phát huy giá trị di sản “Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ”, nhằm củng cố, xây dựng hồ sơ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa hội thề vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tại tọa đàm, các nhà khoa học gợi ý hồ sơ nên nhấn mạnh sự trao truyền hội thề qua các thế hệ và cách di sản “sống” trong cộng đồng. Bài này cũng dẫn lời một nhà khoa học rằng lễ hội sắp tới sẽ là lễ hội thứ 995 và chỉ còn 5 năm nữa sẽ tròn lễ hội thứ 1.000.
Hà Nội Mới cho biết tối 21-5-2023, quận Tây Hồ tổ chức Lễ kỷ niệm 995 năm Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ (1028-2023) và Lễ công bố quyết định ghi danh Hội thề Trung hiếu vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao quyết định cho quận Tây Hồ. Buổi lễ có nghi thức dâng hương, màn khai từ và công bố quyết định, tiếp đó là chương trình nghệ thuật gồm màn kịch múa sử thi về huyền tích đền Đồng Cổ và sự kiện vua Lý Thái Tông khai mở Hội thề Trung hiếu sau loạn tam vương, kết hợp các loại hình dân gian như hát xẩm, hát chèo, diễn ca, múa trống, rước rồng. Chủ tịch UBND quận Tây Hồ được bài dẫn lời cho biết quận đã hoàn thành việc lập hồ sơ khoa học đề nghị ghi danh và triển khai nhiều hoạt động như dâng hương, trao đổi kinh nghiệm tại đền Đồng Cổ ở tỉnh Thanh Hóa, tổ chức tọa đàm, chương trình ngoại khóa cho học sinh và các hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật, thể thao truyền thống. Các đoạn bài đã đọc không nêu số hiệu của quyết định, nên bài này không nêu.
Về số năm, bài năm 2023 ghi “kỷ niệm 995 năm (1028-2023)” và bài năm 2025 ghi “kỷ niệm 997 năm”. Cả hai đều là cách tính từ năm 1028 đến năm tổ chức; bài năm 2025 viết hội thề được tổ chức lần đầu năm 1028 và hội thề được ghi danh năm 2023. Bài này không thêm số năm nào khác.
Đi xem hội đền Đồng Cổ: cách kiểm tra lịch và ứng xử khi vào đền
Phần này là gợi ý chung của người viết, không phải thông tin từ ba nguồn.
- Kiểm tra lịch trước. Tra mùng 3 và mùng 4 tháng Tư âm lịch của đúng năm, rồi hỏi thông báo của chính quyền địa phương hoặc ban quản lý di tích về chương trình, giờ và các hoạt động của năm đó. Đừng dựa vào ngày dương lịch của năm trước.
- Chuẩn bị cho đông người. Bài năm 2025 nói lễ hội có hàng nghìn người tham dự. Nếu đến vào ngày lễ, hãy đến sớm, đi chậm khi vào khu vực đông, và hỏi nơi gửi xe thay vì dừng đỗ chắn lối vào đền hay lối của các đoàn rước.
- Hiểu ai làm gì. Nghi thức biện lễ và đọc lời thề do các đoàn đại biểu, đại diện dòng họ và đại diện Ban Tổ chức thực hiện theo bài báo. Người đến xem nên đứng ở nơi được phép, không bước vào khu vực nghi lễ khi chưa được mời, và hỏi trước khi chụp ảnh người hay đồ lễ.
- Ứng xử ở nơi thờ tự. Bài trang phục, ứng xử và chụp ảnh khi vào đền chùa ở Việt Nam tóm tắt lời khuyên chung của cổng du lịch quốc gia và một số trang tư vấn nước ngoài.
Báo Hà Nội Mới ghi đền Đồng Cổ nằm trên đường Thụy Khuê, thuộc phường Bưởi, quận Tây Hồ. Nếu bạn muốn ghép chuyến đi với các điểm khác ở khu vực Hồ Tây, bài Hồ Tây Hà Nội có gì chơi: 15 địa điểm đẹp và nơi ngắm hoàng hôn nhắc đến phố Thụy Khuê trong phần ẩm thực quanh hồ, còn bài chùa Trấn Quốc Hà Nội: lịch sử, giờ mở cửa và kinh nghiệm tham quan giới thiệu một điểm khác bên hồ; bài top địa điểm du lịch đẹp ở Hà Nội: đi đâu, chơi gì và check-in ở đâu gợi ý thêm điểm đến trong thành phố.
Trang này thuộc website của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, địa chỉ 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội. Nếu bạn cần xe cho chuyến đi này, trang thuê xe máy gần Tây Hồ của website giới thiệu dịch vụ; bài này không nêu giá thuê hay điều kiện thuê, và bạn nên tự kiểm tra phanh, lốp, đèn, xăng trước khi đi.
Nguồn tham khảo
- Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Báo Hà Nội Mới, đăng ngày 21/05/2023, đọc ngày 18/10/2026 và 19/10/2026.
- Đặc sắc lễ hội truyền thống kỷ niệm 997 năm Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ, Báo Hà Nội Mới, đăng ngày 01/05/2025, đọc ngày 18/10/2026 và 19/10/2026.
- “Hội thề trung hiếu đền Đồng Cổ” – Di sản độc đáo của Thủ đô, Báo Văn Hóa, đăng ngày 15/03/2023, đọc ngày 18/10/2026 và 19/10/2026.