Đi xe máy ban đêm mà gặp đèn pha xe ngược chiều, cách giữ tầm nhìn là không nhìn thẳng vào nguồn sáng: hãy chuyển mắt sang vạch kẻ đường, biển báo, góc đường phía trước và những vật sáng khác, đồng thời chạy với tốc độ phù hợp điều kiện ánh sáng và giữ khoảng cách rộng hơn ban ngày. Các ý này đến từ hai trang của cơ quan công an được đối chiếu trong bài: khuyến cáo năm 2026 của Công an phường Vũ Ninh cho người lái xe nói chung và hướng dẫn lái xe trong đêm tối năm 2015 của Cục CSGT viết cho người lái ô tô. Vì vậy với xe máy, chúng là nguyên tắc chung có thể áp dụng tương tự, không phải hướng dẫn riêng cho xe máy.
Bài viết đối chiếu hai trang đã được đọc lại ngày 17/10/2026: khuyến cáo “Những lưu ý khi lái xe ban đêm” của Công an phường Vũ Ninh (thành phố Bắc Ninh) đăng ngày 11/06/2026, và hướng dẫn “Lái xe trong đêm tối” của Cục CSGT đăng ngày 20/11/2015. Trang năm 2026 là khuyến cáo của công an phường chứ không phải văn bản pháp lý; trang năm 2015 đã cũ và nhiều ý trong đó dành riêng cho ô tô (gương trong xe, bảng đồng hồ, ghế sau) nên bài này bỏ qua. Ý nào do nguồn nêu sẽ ghi rõ nguồn; ý bắt đầu bằng “Gợi ý chung” là suy luận của người viết cho xe máy, không phải trích dẫn. Bài không giải thích quy định hay xử phạt về dùng đèn pha, đèn cốt, không khuyên độ đèn hay chọn hãng đèn, kính, mũ bảo hiểm, và không bàn trang bị phản quang vì đã có bài riêng.
Đi xe máy ban đêm: vì sao tầm nhìn hạn chế và dễ bị chói mắt
Công an phường Vũ Ninh mô tả ban đêm là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông do tầm nhìn hạn chế, dễ xuất hiện tâm lý chủ quan và tình trạng mệt mỏi, buồn ngủ. Hướng dẫn của Cục CSGT mở đầu bằng một nhận xét tương tự: đêm tối rất ảnh hưởng tới việc lái xe, vì tầm nhìn không rõ và chói mắt khi bị xe khác chiếu vào.
Bài năm 2015 còn nêu một con số: khi nhìn vào đèn pha phía trước, mắt sẽ hoa trong 5 giây mới trở lại trạng thái ban đầu. Đây là con số của bài hướng dẫn, người viết không kiểm chứng độc lập, và thời gian thực tế có thể khác nhau giữa từng người. Điều đáng giữ lại là ý tưởng: sau khi bị chói, mắt cần một khoảng thời gian để hồi phục. Gợi ý chung: trong khoảng thời gian đó xe vẫn tiếp tục chạy, nên tốc độ càng cao thì đoạn đường bạn đi mà nhìn không rõ càng dài.
Cảm giác chói có thể đến từ nhiều phía. Hướng dẫn năm 2015 đề cập đến ba chuyện liên quan: cách dùng đèn pha khi có xe ngược chiều, góc chiếu của đèn khi phía sau xe nặng, và kính hoặc đèn bẩn làm ánh sáng nhấp nháy, giảm tầm nhìn. Mỗi chuyện có cách xử lý riêng, được trình bày ở các phần dưới đây.
Khi xe ngược chiều bật đèn pha: nên nhìn vào đâu và không nên nhìn vào đâu
Cả hai nguồn bắt đầu từ cùng một điều không nên làm. Công an phường Vũ Ninh viết: “Không nhìn trực diện vào đèn pha của xe đi ngược chiều.” Hướng dẫn của Cục CSGT viết: “Không được nhìn đèn pha của xe ngược chiều.”
Về việc nên nhìn vào đâu, hai trang nêu hai cách diễn đạt gần nhau. Công an phường Vũ Ninh khuyên quan sát biển báo, vạch kẻ đường và tận dụng ánh sáng từ các phương tiện khác để nhận biết địa hình phía trước. Hướng dẫn của Cục CSGT khuyên tập trung nhìn vào “góc đường phía trước và các vật dụng sáng”. Bài năm 2015 còn khuyên mở rộng tầm quan sát: giữ cho mắt di chuyển từ hướng này sang hướng khác thay vì chỉ tập trung vào một điểm phía trước, vì như vậy mắt điều chỉnh tốt hơn trong tối.
Gợi ý chung của người viết khi áp dụng cho xe máy:
- Dùng vạch kẻ đường hoặc phần rìa đường phía trước làm mốc để giữ hướng đi, nhưng vẫn giữ xe trong làn của mình; mắt nhìn vào mốc không có nghĩa là xe được phép trôi về phía mốc đó.
- Để xe ngược chiều ở khóe mắt: bạn vẫn biết nó đang ở đâu nhờ thị giác ngoại vi mà không phải nhìn thẳng vào đèn.
- Đảo mắt qua lại giữa mặt đường, biển báo, vạch kẻ và những điểm có ánh sáng phía trước, thay vì dán mắt vào một chỗ.
- Tránh nhắm hẳn mắt hoặc quay mặt đi, vì bạn sẽ mất định hướng trong lúc xe vẫn đang chạy.
Từng bước xử lý khi bị chói: giảm tốc, giữ hướng, đợi mắt hồi phục
Các nguồn không đưa ra quy trình theo thứ tự cho tình huống này. Dưới đây người viết sắp xếp các ý của hai nguồn thành một chuỗi hành động, kèm gợi ý chung; đó là cách sắp xếp của người viết, không phải quy trình do nguồn nào đặt ra.
- Giảm ga sớm, trước khi hai xe gặp nhau. Công an phường Vũ Ninh nêu việc điều khiển phương tiện với tốc độ phù hợp với điều kiện ánh sáng. Gợi ý chung: thấy chùm sáng từ xa thì buông ga trước, thay vì chờ tới lúc bị chói rồi mới giảm.
- Chuyển mắt khỏi nguồn sáng. Nhìn vạch kẻ, biển báo, góc đường phía trước hoặc các vật sáng như hai nguồn nêu.
- Giữ tay lái vững và đi thẳng trong làn. Gợi ý chung: tránh đánh lái hay đổi hướng đột ngột khi chưa nhìn rõ, và tránh phanh gấp nếu không cần thiết, vì đó là lúc bạn nhìn kém nhất.
- Đợi mắt hồi phục rồi mới tăng tốc. Bài năm 2015 nói mắt sẽ hoa trong 5 giây để trở lại trạng thái ban đầu. Gợi ý chung: sau khi xe ngược chiều đi qua, đừng vội tăng ga; đợi tới khi bạn nhìn rõ mặt đường trở lại.
- Nếu bị chói liên tiếp hoặc không còn nhìn rõ mặt đường. Gợi ý chung: giảm tốc thêm, và nếu vẫn không nhìn rõ thì tấp vào chỗ an toàn dừng lại một lúc. Mất thêm chút thời gian vẫn tốt hơn là chạy khi không thấy đường.
Đèn xe, kính và tải sau xe: những thứ làm chói mắt người khác và chính bạn
Công an phường Vũ Ninh nhắc kiểm tra, vệ sinh đèn xe thường xuyên để bảo đảm khả năng chiếu sáng. Hướng dẫn của Cục CSGT viết rằng gương và đèn bẩn sẽ làm hạn chế tầm nhìn, nên cần lau sạch trước khi xe lăn bánh, và gợi ý tập thói quen vệ sinh gương, đèn xe một lần mỗi tuần. Bài này cũng cho rằng kính bẩn làm đèn pha của các xe ngược chiều bị nhấp nháy và giảm tầm nhìn; đó là lời khuyên cho kính chắn gió ô tô. Gợi ý chung với xe máy: nếu mũ bảo hiểm của bạn có kính che hoặc bạn đeo kính, hãy lau sạch trước khi đi buổi tối. Bài này không khuyên loại kính hay mũ cụ thể nào.
Về chùm đèn của chính bạn, hướng dẫn năm 2015 viết rằng khi phần đuôi xe càng nặng (nhiều người ngồi ghế sau hay nhiều hành lý) thì mũi xe càng ngóc cao lên, và góc chiếu của đèn pha càng phải nhỏ để tránh làm lóa mắt tài xế các xe chạy ngược chiều. Gợi ý chung: xe máy chở người phía sau hoặc đồ nặng cũng có thể có chùm đèn chiếu cao hơn thường lệ, nên đáng kiểm tra vệt sáng nếu bạn hay đi đêm với tải như vậy. Cách kiểm tra đèn pha, đèn cốt và góc chiếu đã có trong bài cách kiểm tra đèn pha, đèn hậu và xi nhan trước khi sử dụng xe máy, nên bài này không lặp lại các bước đó. Gợi ý chung: nếu cần chỉnh, hãy làm theo sổ tay đúng đời xe hoặc nhờ thợ.
Về cách dùng đèn, Công an phường Vũ Ninh viết: “Sử dụng đèn pha, đèn cos đúng quy định, tránh gây chói mắt cho người đi đường.” Hướng dẫn của Cục CSGT nói rõ hơn: chỉ sử dụng đèn pha khi không có xe đi ngược chiều, vì hai đèn pha cùng một lúc có thể gây đụng đầu xe với nhau. Bài này không giải thích quy định cụ thể về đèn pha, đèn cốt. Gợi ý chung: khi bị chói, đừng “đáp trả” bằng cách bật pha lại, vì hai luồng sáng cùng lúc có thể làm cả hai bên khó nhìn hơn.
Tốc độ, khoảng cách và tín hiệu khi đi xe máy buổi tối
Phần lớn khuyến cáo của Công an phường Vũ Ninh về ban đêm xoay quanh việc cho mình thêm thời gian:
- Điều khiển phương tiện với tốc độ phù hợp với điều kiện ánh sáng.
- Duy trì khoảng cách với xe phía trước lớn hơn so với ban ngày, để có đủ thời gian xử lý tình huống bất ngờ.
- Giảm tốc độ khi qua ngã ba, ngã tư, khúc cua, ngõ nhỏ hoặc khu vực đông dân cư.
- Bật đèn tín hiệu chuyển hướng sớm hơn ban ngày để các phương tiện khác dễ nhận biết, và chủ động phát tín hiệu đèn, còi theo quy định để cảnh báo các phương tiện khác.
Hướng dẫn của Cục CSGT cũng nhắc duy trì tốc độ vừa phải, tốt nhất là đi chậm, và giữ khoảng cách an toàn với cả xe phía trước lẫn xe phía sau để phản xạ kịp thời khi có sự cố.
Gợi ý chung: ban đêm bạn vừa nhìn kém hơn vừa khó đoán ý người khác hơn, nên cụm “xa hơn, chậm hơn, báo sớm hơn” là cách nhớ ngắn gọn cho các ý trên. Ở ngã tư và khúc cua, ánh đèn của chính bạn chỉ soi về một hướng, nên phương tiện từ bên hông có thể xuất hiện muộn hơn bạn nghĩ; hãy giảm tốc từ xa thay vì chỉ giảm khi đã vào giao lộ. Nếu bạn dùng còi để báo hiệu, bài cách kiểm tra còi và gương chiếu hậu trước khi bắt đầu hành trình giúp bạn thử còi có đủ rõ hay không và chỉnh gương cho đúng.
Khi bị đèn xe phía sau chiếu gây lóa: chỉnh gương và nhường đường
Chói không chỉ đến từ phía trước. Công an phường Vũ Ninh khuyên chủ động nhường đường khi bị đèn xe phía sau chiếu gây lóa mắt. Hướng dẫn của Cục CSGT nhắc điều chỉnh lại gương chiếu hậu để chắc chắn gương không phản lại ánh sáng đèn pha của những xe chạy phía sau, vì điều đó làm bạn bị lóa mắt và không kiểm soát được tầm nhìn của mình. Nấc chỉnh vị trí đi đêm mà bài nhắc tới là của gương trong xe ô tô nên bài này không áp dụng.
Gợi ý chung cho xe máy:
- Chỉnh gương trước khi xuất phát, khi đã ngồi đúng tư thế lái, để thấy được làn phía sau mà không hứng trực tiếp ánh đèn của xe đi sau.
- Nếu một xe phía sau vẫn chiếu thẳng vào mắt, hãy giữ làn và tốc độ ổn định, giảm tốc nhẹ để xe đó dễ vượt; tránh phanh đột ngột hay đánh lái bất ngờ.
- Khi xe phía sau đã đi qua, cho mắt thời gian hồi phục như sau khi bị chói từ phía trước, rồi mới tăng tốc trở lại.
Đi xe máy ban đêm khi thấy mệt: dừng nghỉ thay vì cố đi tiếp
Bị chói nhiều lần, cộng với việc phải tập trung hơn ban ngày, dễ làm mắt mỏi. Công an phường Vũ Ninh nhắc rằng ban đêm dễ xuất hiện tình trạng mệt mỏi, buồn ngủ; khuyến cáo không lái xe khi cơ thể mệt mỏi, buồn ngủ hoặc sau khi sử dụng rượu bia, chất kích thích; và nếu cảm thấy mất tập trung, hãy dừng xe tại nơi an toàn để nghỉ ngơi trước khi tiếp tục hành trình. Hướng dẫn của Cục CSGT viết rằng nếu mệt mỏi thì nên dừng xe vào lề đường để nghỉ ngơi, và ngủ nếu buồn ngủ.
Gợi ý chung: nếu sau nhiều lần bị chói bạn thấy mắt rát, nhìn mờ hay khó giữ tập trung, hãy coi đó là lý do để dừng nghỉ, chứ không phải lý do để cố chạy nốt đoạn còn lại.
Danh sách kiểm tra trước khi đi xe máy buổi tối
- Đèn: lau sạch kính đèn và kiểm tra khả năng chiếu sáng (Công an phường Vũ Ninh, 2026; Cục CSGT, 2015). Cách kiểm tra từng đèn có trong bài kiểm tra đèn pha, đèn hậu và xi nhan.
- Tải: nếu chở người hoặc đồ nặng phía sau, xem chùm đèn có chiếu cao hơn thường lệ không (hướng dẫn năm 2015 viết cho ô tô; áp dụng cho xe máy là gợi ý chung).
- Gương: chỉnh sao cho không hứng trực tiếp đèn xe đi sau (Cục CSGT, 2015).
- Kính mũ hoặc kính mắt nếu có: lau sạch (gợi ý chung, suy từ hướng dẫn về kính xe).
- Chuyến đi xa vào buổi tối: xem thêm checklist kiểm tra xe máy trước chuyến đi xa, và bài trang bị phản quang khi đi xe máy buổi tối về việc để người khác nhìn thấy bạn rõ hơn.
- Khi gặp đèn pha ngược chiều: không nhìn thẳng vào đèn; nhìn vạch kẻ, biển báo, góc đường phía trước và vật sáng (cả hai nguồn).
- Giảm ga sớm; tốc độ phù hợp ánh sáng; giãn khoảng cách hơn ban ngày; bật tín hiệu chuyển hướng sớm hơn ban ngày (Công an phường Vũ Ninh, 2026).
- Bị chói từ phía sau: giữ hướng ổn định và nhường đường (Công an phường Vũ Ninh, 2026).
- Mệt hoặc mất tập trung: dừng xe tại nơi an toàn để nghỉ (Công an phường Vũ Ninh, 2026).
Giới hạn của bài viết và lưu ý khi đi xe thuê
Hai trang nguồn đều không viết riêng cho xe máy: một trang là khuyến cáo của công an phường cho người lái xe nói chung, một trang là hướng dẫn năm 2015 cho người lái ô tô, và con số 5 giây là của bài hướng dẫn đó. Mọi điều chỉnh cho xe máy trong bài, như kính mũ, gương xe máy hay chùm đèn khi chở nặng, là suy luận của người viết. Bài này không phải tài liệu về quy định giao thông; nếu cần biết quy định cụ thể về đèn pha, đèn cốt, hãy tìm văn bản chính thức của cơ quan có thẩm quyền. Các khuyến cáo có thể được cập nhật, nên hãy ưu tiên thông tin mới.
Nếu bạn đi bằng xe thuê, hãy bật thử đèn cốt, đèn pha rồi nhìn vệt sáng, và kiểm tra gương ngay khi nhận xe; nếu thấy đèn tối, kính đèn mờ hoặc gương lệch thì báo cho người cho thuê. Cửa hàng Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú đặt tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội, Việt Nam; điện thoại 0942 467 674.
Nguồn tham khảo
- Công an phường khuyến cáo: Những lưu ý khi lái xe ban đêm, Cổng thông tin điện tử phường Vũ Ninh, thành phố Bắc Ninh, đăng ngày 11/06/2026, đọc ngày 17/10/2026.
- Hướng dẫn lái xe an toàn: Lái xe trong đêm tối, Cục Cảnh sát giao thông, đăng ngày 20/11/2015, đọc ngày 17/10/2026.