Lễ hội chùa Láng ở phường Láng Thượng, quận Đống Đa, theo hồ sơ tư liệu của Cục Di sản văn hóa được tổ chức từ mùng 5 đến mùng 8 tháng Ba âm lịch (hai bài báo cùng nêu chính hội là mùng 7): ngày mùng 5 rước kiệu Thánh đến chùa Nền, sáng mùng 6 rước bát hương xuống chùa Tam Huyền và đúng 12 giờ đêm có nghi thức Giải y phục trong cung, sáng mùng 7 rước kiệu ra đường lớn, mùng 8 tế lễ rồi thi thổi cơm và các trò chơi dân gian. Riêng việc rước kiệu qua sông Tô Lịch thì không phải năm nào cũng có, nên trước khi đi cần xem thông báo của địa phương năm đó. Bài này đi qua lịch từng ngày, giải thích điều du khách không xem được, phân biệt hai cuộc rước dễ bị gộp làm một và gợi ý cách xem hội ở nội đô.
Thông tin trong bài lấy từ ba nguồn đọc ngày 18/10/2026: hồ sơ “Lễ hội Chùa Láng” trên trang của Cục Di sản văn hóa, bài của Báo Thanh Niên về buổi sáng 26/4/2023 và bài của Báo Hà Nội Mới về các lễ hội bên sông. Hồ sơ mô tả lịch truyền thống; hai bài báo chỉ bổ sung chuyện rước kiệu qua sông. Các nguồn này không nêu vé, phân luồng giao thông hay chỗ gửi xe, nên bài không nêu; phần gợi ý ở cuối là lời khuyên chung của người viết. Nhân vật và tích truyện được ghi theo hồ sơ hoặc “tương truyền”, không bình luận đúng sai.
Chùa Láng là chùa nào và vì sao lễ hội gắn với Thiền sư Từ Đạo Hạnh
Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, chùa Láng ở phường Láng Thượng, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội, được xây dựng vào thế kỷ thứ XII, thời vua Lý Anh Tông, là ngôi chùa vừa thờ Phật vừa thờ Thánh, gắn với Thiền sư Từ Đạo Hạnh và vua Lý Thần Tông. Tên chữ của chùa được các nguồn viết hơi khác nhau: hồ sơ của Cục Di sản ghi Chiêu Thiền tự, còn bài của Hà Nội Mới ghi Chiêu Thiên tự. Bài này dùng tên “chùa Láng” cho gọn và không phán xét cách viết nào đúng.
Hồ sơ còn nêu một chi tiết có ích khi đọc về đám rước: đám rước ở chùa Láng gắn với văn hóa tín ngưỡng dân gian xưa mà không gắn với nhà Phật; chùa có hai lớp cổng, trong đó nghi môn và tả – hữu vu dành cho Thánh, còn tam quan thuộc về chùa. Hồ sơ cũng nói cốt tượng và màu tượng tương ứng với màu Tứ pháp, khiến đây là ngôi chùa đặc biệt cả về vật thể lẫn phi vật thể.
Nhân vật trung tâm là Từ Đạo Hạnh, người mà dân gian, theo lời hồ sơ, vừa coi là Tăng, vừa là Phật, là vua và là tổ sư nghề múa rối cổ truyền. Hồ sơ cũng viết vua Lý Thần Tông là hóa thân của Đức Thánh Từ. Đó là tín ngưỡng dân gian và huyền thoại, được ghi lại như hồ sơ mô tả chứ không phải điều bài này khẳng định là sự thật lịch sử.
Về phạm vi, hồ sơ cho biết lễ hội thực chất là lễ hội mùa xuân của cả một vùng gồm nhiều làng ở hai bên bờ sông Tô Lịch. Hà Nội xưa gồm ba thôn Láng Thượng, Láng Trung và Láng Hạ, kéo dài từ Cầu Giấy đến cầu Mọc hiện nay. Ngoài ra còn có dân quanh vùng như Dịch Vọng, Yên Hòa, Mọc cùng tham gia. Địa danh trong bài giữ nguyên như nguồn; đơn vị hành chính có thể đã thay đổi, nên hãy đối chiếu với thông báo mới nhất khi tra đường.
Lịch lễ hội chùa Láng từ mùng 5 đến mùng 8 tháng Ba âm lịch theo từng ngày
Hồ sơ của Cục Di sản cho biết xưa kia hội chùa Láng là một hội lớn nên không phải năm nào cũng tổ chức, phải mười đến mười lăm năm mới mở đại hội một lần. Ngày nay, theo chính hồ sơ này, lễ hội do cộng đồng và chính quyền phường Láng Thượng tổ chức từ ngày 5 đến ngày 8 tháng Ba. Hai bài báo cùng nêu mốc mùng 5 đến mùng 8 tháng Ba âm lịch, trong đó Thanh Niên viết chính hội là mùng 7 tháng Ba, và Hà Nội Mới cũng ghi chính hội là ngày 7 tháng Ba.
Bảng dưới đây gom lịch từng ngày theo hồ sơ. Đây là trình tự truyền thống mà hồ sơ mô tả, không phải chương trình của một năm cụ thể.
| Ngày âm lịch | Việc chính theo hồ sơ của Cục Di sản |
|---|---|
| Mùng 5 tháng Ba | Dân làng rước kiệu Thánh và bát hương đến chùa Nền; chiều rước kiệu hoàn cung |
| Mùng 6 tháng Ba | Sáng, các cụ cao niên rước bát hương theo kiệu Long đình từ chùa Láng xuống cáo yết ở chùa Tam Huyền, nơi thờ Đức Thánh phụ Từ Vinh, rồi quay về Láng đưa bát hương nhập cung. Nghi thức quan trọng nhất của ngày này là Giải y phục vào đúng 12 giờ đêm |
| Mùng 7 tháng Ba | Sáng, rước kiệu Thánh từ chùa ra đường lớn; đoàn rước đi một vòng rồi về chùa, an vị kiệu tại nhà bát giác. Tối, các pháp sư làm nghi thức Dẫn lục cúng tại chùa |
| Mùng 8 tháng Ba | Sáng, các đoàn tế lễ, dâng hương của khu vực lân cận vào tế Thánh. Chiều có trò chơi dân gian và các hoạt động văn nghệ, trong đó đặc sắc nhất là thi thổi cơm; chiều tối là lễ tế hạ hội do các cụ ông tiến hành |
| Ngày 15 tháng Ba | Làm lễ tạ, giải triều phục và mặc lại áo cà sa nhà Phật cho Đức Thánh |
Vài điểm nên đọc kỹ trong bảng:
- Ngày 15 tháng Ba nằm ngoài khung 5 đến 8. Hồ sơ nói rằng phải đến ngày 15 tháng Ba mới làm lễ tạ và mặc lại áo cà sa cho Đức Thánh; hồ sơ không nói ai được tham dự phần này.
- Hồ sơ không ghi giờ cụ thể cho phần lớn nghi lễ. Mốc giờ duy nhất hồ sơ nêu là đúng 12 giờ đêm cho nghi thức Giải y phục. Bài này không đoán giờ rước hay giờ tế của các ngày khác.
- Lịch này là mô tả truyền thống. Hà Nội Mới cho biết xưa lễ hội diễn ra trong nhiều ngày và không phải năm nào cũng có rước Thánh qua sông; hãy xem mục sau để tránh nhầm các cuộc rước với nhau.
Về trò chơi dân gian ngày mùng 8, hồ sơ liệt kê thổi cơm thi, đập niêu, chọi gà, hội thơ, hội thư pháp, thi đấu cờ tướng, hát quan họ, chầu văn, cải lương và múa. Hồ sơ cho biết nồi cơm ngon nhất sẽ được dâng lên Đức Thánh. Danh sách này mô tả hội theo hồ sơ; các hoạt động có mặt trong chương trình của năm bạn đi có thể khác.
Nghi thức Giải y phục: điều hồ sơ mô tả và điều du khách không xem được
Hồ sơ của Cục Di sản gọi Giải y phục là nghi thức quan trọng nhất của ngày mùng 6, diễn ra vào đúng 12 giờ đêm. Theo hồ sơ, nhà sư làm lễ cúng Khao thỉnh để xin phép Đức Thánh vào cung làm lễ bao sái bằng nước hoa bưởi, thay áo cà sa, mặc long bào. Từ “bao sái” thường được hiểu là nghi thức lau rửa tượng thờ, nhưng hồ sơ không giải thích thêm nên bài này chỉ ghi lại đúng cụm từ trong nguồn.
Điều cần nói rõ cho người đi xem là nghi thức diễn ra trong cung. Hồ sơ viết rằng để đảm bảo sự tôn nghiêm, linh thiêng, chỉ một vài người được phép có mặt trong cung làm lễ. Chỉ sau khi Giải y phục và Khai quang, người dân mới được phép chiêm ngưỡng Đức Thánh từ phía bên ngoài. Vì vậy đừng lên kế hoạch như thể khách đến sẽ xem được nghi thức lúc nửa đêm; theo hồ sơ, phần dành cho người dân là chiêm ngưỡng từ bên ngoài sau đó.
Phần kết thúc của chuỗi nghi lễ này nằm muộn hơn nhiều so với khung năm ngày hội: theo hồ sơ, phải đến ngày 15 tháng Ba mới làm lễ tạ, giải triều phục và mặc lại áo cà sa nhà Phật cho Đức Thánh.
Rước kiệu sáng mùng 7 và rước kiệu qua sông Tô Lịch: hai điều không nên gộp làm một
Đây là chỗ các nguồn dễ khiến người đọc nhầm nhất, nên cần tách hai thứ ra.
Rước kiệu Thánh sáng mùng 7 theo hồ sơ. Hồ sơ của Cục Di sản mô tả sáng mùng 7 là lễ rước kiệu Thánh từ chùa ra đường lớn, được tổ chức rất long trọng. Đoàn rước có các loại cờ, trống, chiêng, voi bành, ngựa gỗ, lọng che, siêu đao, họa kích, tàn vàng, chấp kích, đội sênh tiền, ông Lệnh cầm cờ vía và phường bát âm. Dọc quãng đường, khoảng vài chục mét lại có một hương án với đèn nhang đặt bên đường và một bô lão túc trực bái lễ khi đám rước đi qua; hồ sơ giải thích cách làm này tượng trưng cho việc thần dân bái vọng Thiên tử. Đoàn rước đi một vòng rồi trở về chùa và an vị kiệu tại nhà bát giác. Hồ sơ không nhắc việc qua sông trong mô tả này.
Rước kiệu qua sông Tô Lịch theo hai bài báo. Hà Nội Mới viết rằng chính hội là ngày 7 tháng Ba, nhưng không phải năm nào cũng có lễ rước Thánh qua sông Tô Lịch mà tùy vào điều kiện, hoàn cảnh mới tổ chức. Bài này cũng nêu lệ rước không đi trên cầu, vì kiêng chuyện cha của Từ Đạo Hạnh bị chết trôi sông, nên trai tráng rước kiệu phải lội qua sông Tô Lịch. Đó là lời giải thích theo tích truyện mà báo nêu, bài này chỉ thuật lại.
Báo Thanh Niên đưa tin về buổi sáng 26/4/2023 với nghi thức “Độ Hà”, được tả là nghi lễ rước kiệu Thánh, kiệu vua qua sông Tô Lịch, và được phục dựng lần đầu tiên sau hơn 70 năm gián đoạn. Bài viết nêu hàng vạn người dân chen chúc để giành vị trí xem, và lễ rước kiệu do hơn 200 thanh niên trai tráng của làng thực hiện. Bài còn có một câu được trích lại rằng năm đó mới phục dựng lại lễ rước kiệu, còn hàng năm chỉ có lễ hội truyền thống, không rước kiệu; đoạn đã đọc không nêu ai là người nói câu này.
Ba điều rút ra khi đọc ba nguồn cạnh nhau:
- Không nên viết hay hiểu rằng mùng 7 năm nào cũng rước kiệu qua sông. Hà Nội Mới nói rõ việc này tùy điều kiện, và Thanh Niên nêu năm 2023 là lần phục dựng đầu tiên sau hơn 70 năm.
- Rước kiệu ra đường lớn và Độ Hà qua sông không được hai nguồn nói là một nghi thức. Hồ sơ mô tả cuộc rước đi một vòng rồi về chùa, còn hai bài báo nói về việc qua sông. Bài này không gộp chúng.
- Các nguồn lệch nhau ở cách qua sông. Tiêu đề bài của Thanh Niên nhắc “cầu phao”, trong khi Hà Nội Mới mô tả lệ cũ là không đi trên cầu mà lội qua sông. Phần nội dung Thanh Niên đã đọc chỉ nói rước qua sông Tô Lịch và không mô tả cách qua, nên bài này không kết luận về cách qua sông của năm nào.
Bài của Thanh Niên cũng không nói ngày 26/4/2023 là ngày mùng mấy tháng Ba âm lịch, nên bài này không suy ra điều đó. Chuyện hàng vạn người chen chúc là tình hình của buổi sáng đó, không phải dự báo cho năm sau.
Biểu tượng, tục hèm và những người giữ vai trong đám rước
Theo hồ sơ, điều độc đáo làm nên nét riêng của lễ hội là hình thức trình diễn “đấu thần” giữa Từ Đạo Hạnh và pháp sư Đại Điên. Hồ sơ chỉ nêu tên hình thức này, không mô tả diễn biến, nên bài này không thêm chi tiết. Hồ sơ cũng nói lễ hội phản ánh niềm tin và đời sống của cư dân nông nghiệp, gắn với việc cầu mưa, chống lũ lụt, bảo vệ mùa màng và ước mong bình an, ấm no.
Về tục hèm, người dân nơi đây có những điều kiêng riêng. Trong chùa Láng không thờ Ngũ hổ và lễ rước cũng không có hổ; các gia đình làng Láng không được chơi tranh hổ hay thờ ngũ hổ. Hồ sơ cho biết tục này bắt nguồn từ truyền thuyết về căn bệnh “hóa hổ” của vua Lý Thần Tông, được coi là hóa thân của Đức Thánh Từ. Đây là truyền thuyết và tín ngưỡng của địa phương, bài này không khẳng định đó là lịch sử.
Hồ sơ liệt kê những người nắm vai trò trong lễ hội ngày nay, theo cách giống như lễ hội trước đây: bốn ông thủ kiệu (hai kiệu ngoại và hai kiệu nội), 24 trai tráng vào hàng đô ngoại, 16 trai tráng vào hàng đô nội, sáu ông cai đám, cùng đội tế, đội cờ, đội nữ múa sênh tiền, đội bát bửu, đội rồng, đội sư tử, đội trống và phường bát âm. Con số này là của hồ sơ và khác con số hơn 200 thanh niên mà Thanh Niên nêu cho nghi thức Độ Hà năm 2023; hai nguồn nói về hai việc khác nhau nên bài này không đối chiếu chúng.
Về vị thế của di sản, hồ sơ cho biết Lễ hội chùa Láng được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 4611/QĐ-BVHTTDL ngày 20/12/2019.
Cách xem lễ hội chùa Láng ở nội đô: chọn ngày, chỗ đứng và việc cần kiểm tra trước khi đi
Các nguồn đã đọc không có giá vé, giờ cụ thể của từng năm, tuyến phân luồng hay chỗ gửi xe, nên phần này là gợi ý chung của người viết:
- Đổi ngày âm lịch sang dương lịch của đúng năm. Mốc là mùng 5 đến mùng 8 tháng Ba âm lịch. Bài này không nêu ngày dương lịch của năm tới vì nguồn đã đọc không có; hãy tra bảng đổi lịch đáng tin cậy.
- Tìm thông báo của phường và ban tổ chức. Hồ sơ nói lễ hội do cộng đồng và chính quyền phường Láng Thượng tổ chức. Hãy xem thông báo của năm đi về chương trình, nhất là việc có rước kiệu hay Độ Hà qua sông hay không, vì theo Hà Nội Mới việc đó tùy điều kiện từng năm.
- Chọn phần muốn xem. Nếu muốn xem đám rước, hãy hỏi chương trình xem rước kiệu ra đường lớn theo hồ sơ có diễn ra vào sáng mùng 7 của năm đó không. Nếu thích không khí hội hơn là nghi lễ, phần thi thổi cơm và các trò chơi dân gian theo hồ sơ nằm ở chiều mùng 8. Nghi thức Giải y phục diễn ra trong cung và không dành cho khách xem.
- Chuẩn bị cho chỗ đông. Bài của Thanh Niên cho thấy năm 2023 hàng vạn người chen chúc quanh nghi thức Độ Hà. Nếu năm bạn đi có rước kiệu, hãy đến sớm, giữ khoảng cách với đoàn rước và các hương án đặt bên đường, không chắn lối và không tự ý chạm vào lễ vật.
- Ăn mặc lịch sự, đi giày dép dễ di chuyển. Đây là nơi thờ tự và đám rước có nhiều người.
- Đi xe máy: chỉ gợi ý chung. Chùa Láng nằm trong nội đô nên vào ngày hội, đường quanh khu vực có thể đông và có thể được điều tiết riêng. Hãy gửi xe ở điểm do địa phương bố trí, không đỗ xe dưới lòng đường hay chặn lối của đoàn rước, và đi chậm ở những đoạn đông người.
Nếu bạn đang lập lịch tham quan nội đô, bài chùa Trấn Quốc Hà Nội: lịch sử, giờ mở cửa và kinh nghiệm tham quan nói về một ngôi chùa khác ở Hà Nội, bài du lịch Hà Nội một ngày nên đi đâu: lịch trình tự túc cho người lần đầu gợi ý cách xếp một ngày, và bài top địa điểm du lịch đẹp ở Hà Nội tổng hợp nhiều lựa chọn khác. Với người thích đi hội theo mùa, bài lễ hội chùa Hương kéo dài đến khi nào trình bày một cách tra mốc mùa hội khác, ở ngoại thành.
Nếu đi xe máy, bài checklist kiểm tra xe máy trước chuyến đi xa liệt kê các mục nên xem trước khi xuất phát; ngày hội phải dừng, nhấp ga và đi chậm nhiều lần nên phanh, lốp và nhiên liệu cần ổn định.
Trang này thuộc website Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, địa chỉ 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội. Nếu bạn định thuê xe để đi hội, hãy cho nơi cho thuê biết lịch trình, giờ cần xe và kiểm tra phanh, lốp, đèn, xăng khi nhận; bài này không nêu giá thuê hay điều kiện thuê.
Nguồn tham khảo
- Lễ hội Chùa Láng, hồ sơ tư liệu của Cục Di sản văn hóa, trang không ghi ngày trong nội dung đã đọc, đọc ngày 18/10/2026.
- Dòng người ùn ứ trẩy hội chùa Láng xem rước kiệu vua qua cầu phao, Báo Thanh Niên, bài về buổi sáng 26/4/2023, đọc ngày 18/10/2026.
- Những lễ hội bên sông trong tâm thức Hà Nội, Báo Hà Nội Mới, trang không ghi ngày trong nội dung đã đọc, đọc ngày 18/10/2026.