Vườn quốc gia Cúc Phương từ Hà Nội cách gần 130 km theo cẩm nang của VnExpress, và các tuyến tham quan được chia theo năm khu: cổng vườn, hồ Mạc, trung tâm Bống, trung tâm số 2 và các tuyến chuyên đề; một số tuyến như leo đỉnh Mây Bạc hay chèo thuyền trên sông Bưởi bắt buộc có hướng dẫn viên, còn mốc mùa bướm và đom đóm mỗi nguồn nêu một khác (tháng 4 đến 5, tháng 4 đến 6, hoặc trung tuần tháng 4 đến trung tuần tháng 6), nên người viết gợi ý chọn một cụm tuyến cho một ngày thay vì cố đi hết.
Bài dành cho người ở Hà Nội đang cân nhắc đi Cúc Phương trong ngày. Nội dung dựa trên bốn trang đọc ngày 18/10/2026: cẩm nang du lịch Vườn quốc gia Cúc Phương của VnExpress (đăng 22/8/2024, cập nhật 14/4/2026), bài “Hướng dẫn chi tiết các tuyến du lịch tại Vườn Quốc gia Cúc Phương” của VnExpress (23/8/2025), bài “Một ngày ở rừng Cúc Phương: Sáng bướm rợp trời, tối đom đóm rực sáng” của Báo Thanh Niên (30/03/2026) và bài “Hàng triệu con bướm bắt đầu vũ điệu đẹp mê hồn ở Cúc Phương” của Báo Tuổi Trẻ (19/04/2024). Các bài nêu nhiều mức giá và phí nhưng bài này không đưa lại vì có thể đã đổi. Bài cũng không giới thiệu chỗ ở, nhà hàng hay hướng dẫn viên cụ thể, không đưa số điện thoại hay địa chỉ đặt vé, không hướng dẫn chi tiết đường đi bằng xe máy và không dự đoán mùa bướm năm sau. Tên đơn vị hành chính (như huyện Nho Quan) là cách gọi của bài báo lúc đăng; hãy kiểm tra lại tên hiện hành. Phần nói về xe máy là gợi ý chung của người viết, không phải của nguồn.
Vườn quốc gia Cúc Phương nằm ở đâu và cách Hà Nội bao xa theo cẩm nang của VnExpress
Cẩm nang của VnExpress mô tả Vườn quốc gia Cúc Phương là khu bảo tồn thiên nhiên và rừng đặc dụng nằm trên ranh giới ba tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa, với cổng chính ở huyện Nho Quan, Ninh Bình, và cho biết đây là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam. Bài Tuổi Trẻ năm 2024 ghi diện tích hơn 22.400 ha, địa hình chủ yếu là núi đá vôi. Cẩm nang cũng viết nhiệt độ trung bình năm khoảng 24,7 độ C và vùng rừng nguyên sinh mát hơn các khu vực lân cận.
Về khoảng cách, cẩm nang viết vườn “nằm cách Hà Nội gần 130 km, đường đi thuận tiện, khoảng 2,5 đến 3 tiếng”, không nói đó là thời gian cho phương tiện nào. Một bài khác trên website này dẫn trang du lịch của vườn với con số khoảng 120 km và hai đến ba tiếng; hai nguồn ghi khác nhau, nên hãy coi cả hai là ước tính chứ không phải thông số cố định.
Cẩm nang nêu ba hướng đi, viết chung cho người đi đường bộ:
- đi theo CT01, vào quốc lộ 1A tại Phủ Lý rồi theo ĐT477 (cẩm nang viết “DT477”);
- đi theo đường Hồ Chí Minh;
- từ thành phố Ninh Bình, qua Tràng An đến chùa Bái Đính (15 km) rồi theo đường phía sau bãi đỗ xe khu Bái Đính đến Cúc Phương (khoảng 25 km), và cẩm nang nhận xét đoạn này “đường rộng, ít phương tiện giao thông”.
Gợi ý của người viết: cẩm nang không nói riêng về xe máy. Theo hiểu biết của người viết, ký hiệu CT01 thường dùng cho một tuyến cao tốc, mà cao tốc thường hạn chế loại phương tiện được vào, trong đó xe máy thường không được đi. Vì vậy nếu đi xe máy, hãy dựng tuyến bằng bản đồ số ở chế độ xe máy và hỏi lại vườn thay vì làm theo nguyên văn chỉ dẫn này. Bài Pù Luông bằng xe máy từ Hà Nội: quốc lộ 6 qua Mai Châu hay đường Hồ Chí Minh qua Cúc Phương trên website này mô tả cách một nguồn khác gọi tên hướng đường Hồ Chí Minh qua Cúc Phương, nhưng bài này không chỉ đường chi tiết.
Năm khu tham quan và các tuyến chính: độ dài, thời gian và tuyến bắt buộc có hướng dẫn viên
Bài hướng dẫn của VnExpress (23/8/2025) chia các hoạt động theo năm khu. Bảng dưới đây gom lại số liệu của bài đó, kèm vài chi tiết bổ sung từ cẩm nang và ghi rõ nguồn khi có khác biệt.
| Khu | Tuyến hoặc điểm | Độ dài, thời gian theo nguồn | Hướng dẫn viên theo nguồn |
|---|---|---|---|
| 1. Cổng vườn | Trung tâm Du khách | Cung cấp thông tin tổng quan về tài nguyên thiên nhiên và môi trường của vườn | Không nêu |
| Vườn thực vật | Đi bộ 3 km, khoảng 1,5 đến 2 giờ, hợp sáng sớm hoặc chiều tối | Không nêu | |
| Chòi quan sát | Leo núi ngắn 300 m, khoảng 30 đến 60 phút | Không nêu | |
| Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng và Trung tâm Bảo tồn Rùa | Tham quan | Không nêu | |
| Cắm trại và xem động vật hoang dã ban đêm | Đăng ký tại cổng vườn | Bắt buộc: hướng dẫn viên của vườn và người dân địa phương | |
| 2. Hồ Mạc và dọc đường chính | Leo núi ngắm toàn cảnh | Tuyến mạo hiểm | Bắt buộc |
| Đi bộ ngắm cảnh, xem chim | Đường bằng phẳng, dễ đi | Cần có | |
| Động Người Xưa | Dấu tích cư trú của người tiền sử, nhiều loài dơi; cẩm nang: đi bộ 300 m từ đường chính, 30 phút đến một tiếng, chỉ cho tham quan khi trời sáng | Không nêu | |
| Tuyến cây đăng cổ thụ và bộ xương hóa thạch | Đi bộ 9 km, khoảng 3 đến 4 giờ, qua nhiều dốc đá | Không nêu | |
| 3. Trung tâm Bống | Động Sơn Cung và cây chò ngàn năm | Tuyến dễ đi, nên mang đèn pin; cẩm nang: cả đi và về gần 3 tiếng | Không nêu |
| Cây sấu cổ thụ | Đi bộ bằng phẳng 6 km cả đi và về, khoảng 1,5 đến 2 giờ, hợp để xem chim | Tự đi hoặc đi cùng hướng dẫn viên | |
| Bản Mường, tuyến dài | Đi bộ 15 km, ngủ một đêm ở nhà sàn, 2 đến 3 ngày | Bắt buộc | |
| Đỉnh Mây Bạc | Đi bộ 7 km, khoảng 4 đến 5 giờ | Bắt buộc | |
| 4. Trung tâm số 2 | Chèo thuyền trên sông Bưởi | Khoảng 1,5 đến 2 giờ | Bắt buộc: hướng dẫn viên và người dân địa phương |
| Hang Ngân Hàng | Tuyến dễ đi, 2 đến 3 giờ | Cần có | |
| Bản Mường, tuyến ngắn | Tuyến dễ, đi bộ hoặc đạp xe | Không nêu | |
| 5. Chuyên đề | Hang động, khảo cổ, văn hóa bản làng, xem chim, côn trùng, bò sát | Tổ chức theo yêu cầu riêng của từng đoàn | Không nêu |
Một số điểm đáng đọc kỹ khi nhìn bảng:
- Khoảng cách giữa các khu. Cẩm nang cho biết khu hồ Mạc cách cổng vườn hơn một km, còn trung tâm Bống là điểm cuối trong vườn, cách cổng vườn 20 km. Các nguồn không nói trung tâm số 2 nằm ở đâu so với cổng vườn, và không nói thời gian di chuyển giữa các khu.
- Số liệu có chỗ không khớp. Với đỉnh Mây Bạc, cẩm nang nêu hai con số: từ trung tâm đi khoảng 3 km để leo lên và cả đi lẫn về khoảng 4 tiếng, còn trong chương trình tour một ngày dành cho người lớn thì đi bộ 7 km; bài hướng dẫn nêu 7 km, khoảng 4 đến 5 giờ. Người viết hiểu 3 km có thể là một chiều và 7 km là cả tuyến, nhưng các bài không giải thích. Với cây đăng, bài hướng dẫn nêu tuyến 9 km kèm bộ xương hóa thạch, còn cẩm nang nêu các phương án 800 m hoặc 3 km đi bộ vòng tròn trong các tour.
- Cây chò ngàn năm. Cẩm nang mô tả cây cao 70 m, đường kính 5 m, và cho biết cây đã chết khô, mục rỗng trong khoảng 5 đến 6 năm nay (tính tại thời điểm viết cẩm nang) nhưng vẫn đứng thẳng. Nếu bạn đi để xem cây này, hãy biết trước rằng theo cẩm nang đây không còn là một cây xanh.
- Tuyến có hướng dẫn viên. Danh sách bắt buộc gồm leo núi ngắm toàn cảnh, bản Mường tuyến dài, đỉnh Mây Bạc, chèo thuyền sông Bưởi, và cắm trại hoặc xem động vật ban đêm; tuyến đi bộ ngắm cảnh, xem chim và Hang Ngân Hàng được ghi là cần có hướng dẫn viên. Cẩm nang còn nói chương trình đỉnh Mây Bạc dành cho người lớn phải đặt trước. Bài này không biết cách đặt hay có thể đặt trong ngày hay không.
- Chương trình cơ bản trong cẩm nang. Cẩm nang mô tả tour nửa ngày (trung tâm du khách, bảo tàng, các chương trình bảo tồn, có thể thêm động Người xưa, rừng nguyên sinh và cây đăng cổ thụ theo tuyến đi bộ ngắn) và tour một ngày (thêm vòng đi bộ khoảng 6 km qua rừng nguyên sinh, động Sơn Cung và quần thể cây chò). Các tour có thể đi bộ hoặc thuê xe điện; cẩm nang nêu cả giá nhưng bài này không đưa lại.
Mùa bướm và mùa đom đóm: ba nguồn nêu mốc tháng khác nhau thế nào
Ba trong bốn trang nói đến mùa bướm và đom đóm, và mỗi trang nêu một khung khác nhau:
| Nguồn | Ngày bài | Khung mùa bướm | Điều đi kèm |
|---|---|---|---|
| Cẩm nang VnExpress | Đăng 22/8/2024, cập nhật 14/4/2026 | Mùa mưa (tháng 4 đến 5) là mùa bướm trắng và đom đóm; chú thích một ảnh viết mùa bướm “thường vào tháng 4 hằng năm” | Mùa bướm trắng tháng 4 khách thường đổ về khá đông, nên đặt chỗ ở sớm |
| Thanh Niên | 30/03/2026 | Mùa bướm và mùa đom đóm xuất hiện song song, từ tháng 4 đến tháng 6 hằng năm; năm 2026 bướm đến sớm khoảng 2 tuần | Đẹp nhất vào ngày nắng ráo sau cơn mưa rào |
| Tuổi Trẻ | 19/04/2024 | Đầu bài: từ trung tuần tháng 4 đến khoảng trung tuần tháng 6, cao điểm dịp 30/4 đến 1/5; giữa bài: mùa bướm rừng “từ cuối tháng 4 đến hết tháng 5” | Vườn cho biết mùa bướm năm nay đến sớm: mọi năm vào khoảng cuối tháng 4, còn đến ngày bài đăng mùa bướm đã bắt đầu được gần hai tuần; hôm nào tối mưa, sáng nắng thì bướm nhiều nhất |
Cách đọc của người viết:
- Điểm chung là tháng 4 nằm trong cả ba khung. Điểm khác là chỗ kết thúc (hết tháng 5, giữa tháng 6 hoặc hết tháng 6) và chuyện mùa đến sớm hay muộn.
- Năm nào cũng có thể lệch. Vườn được hai báo dẫn lại nói mùa bướm năm 2024 đến sớm, và năm 2026 đến sớm hơn khoảng hai tuần; bài Thanh Niên đăng ngày 30/03/2026 đã nói mùa bướm bắt đầu. Vì vậy bài này không đưa một ngày cố định và không dự đoán mùa bướm năm sau.
- Thời tiết quyết định từng ngày. Cả Thanh Niên và Tuổi Trẻ nhấn mạnh bướm nhiều nhất khi trời nắng sau mưa, một điều không biết trước được nhiều ngày.
Thanh Niên viết hơn 400 loài bướm, trong đó bướm trắng (bướm phấn) áp đảo, rồi đến bướm phượng và bướm khế, và kể bốn “tọa độ” chụp ảnh với bướm: cổng vào vườn, khu hồ Mạc, khu trung tâm Bống và dọc tuyến đường từ cổng vườn tới trung tâm Bống. Bài về mùa bướm trên website này, Mùa bướm Cúc Phương: tháng nào, giờ nào vào rừng và đi xe máy từ Hà Nội ngày hay ở lại, dựa trên các nguồn khác và bàn riêng khung giờ trong ngày cùng chuyện đi trong ngày hay ở lại; bài này không lặp lại những điều đó.
Đom đóm. Thanh Niên viết đom đóm ở Cúc Phương nhiều nhất vào những đêm trời trong, không trăng và không mưa, “thời điểm vàng” từ 21 giờ đến 22 giờ. Bài nhắc ba điều khi xem: tắt đèn pin và đèn flash vì ánh sáng nhân tạo làm đom đóm ngừng phát sáng; giữ im lặng; mang thuốc xịt côn trùng, mặc quần áo dài tay và đi giày kín. Về cách xem, cẩm nang nhắc tour ngắm đom đóm và động vật hoang dã ban đêm kéo dài khoảng một tiếng rưỡi, còn bài hướng dẫn nói hoạt động cắm trại và xem động vật ban đêm phải đăng ký tại cổng vườn và có hướng dẫn viên của vườn cùng người dân địa phương. Các bài không nói chắc đêm bạn đến có đom đóm hay không.
Chọn tuyến cho một ngày từ Hà Nội bằng xe máy: gợi ý của người viết và điều nguồn chưa nói
Các nguồn không có lịch đi trong ngày từ Hà Nội và không có thông tin dành riêng cho xe máy. Chỗ gần nhất là một mẫu tour ngắm cảnh thiên nhiên trong cẩm nang: du khách đến khoảng 10 giờ, tham quan các điểm ở khu cổng vườn và tìm hiểu thông tin cơ bản, rồi thăm cây chò ngàn năm; trên đường quay ra ghé động Người xưa. Phần còn lại dưới đây là gợi ý của người viết, dựa trên các con số của nguồn.
Điều nguồn chưa nói (hãy hỏi vườn): xe máy cá nhân có được chạy trong vườn không, đoạn đường 20 km từ cổng tới trung tâm Bống đi mất bao lâu và đường ra sao, chỗ gửi xe nằm ở đâu. Cẩm nang chỉ viết du khách có thể đến trung tâm Bống “bằng ôtô và các phương tiện giao thông khác” và nhắc có phí bãi đỗ xe; bài này không nêu mức phí.
Ghép tuyến theo thời gian của nguồn. Cộng các con số của nguồn, người viết thấy ba cụm tuyến khá hợp lý cho một ngày; đây là phép cộng của người viết, chưa tính thời gian xem trung tâm du khách, nghỉ ăn trưa hay chờ đợi:
| Cụm | Gồm | Tổng thời gian đi bộ theo nguồn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| A. Cổng vườn, nhẹ | Trung tâm Du khách, hai trung tâm cứu hộ, vườn thực vật 3 km, chòi quan sát 300 m | Khoảng 2 đến 3 giờ cho hai tuyến đi bộ | Bài hướng dẫn không ghi bắt buộc hướng dẫn viên cho các điểm này; vườn thực vật hợp đi sáng sớm hoặc chiều tối |
| B. Dọc đường chính, rừng già | Động Người Xưa, tuyến cây đăng cổ thụ và bộ xương hóa thạch 9 km | Khoảng 3,5 đến 5 giờ | Tuyến 9 km qua nhiều dốc đá, cần đủ sức; động Người Xưa chỉ tham quan khi trời sáng |
| C. Trung tâm Bống | Động Sơn Cung và cây chò ngàn năm, hoặc cây sấu cổ thụ 6 km | Gần 3 giờ cho cây chò, 1,5 đến 2 giờ cho cây sấu | Thêm đoạn 20 km từ cổng vườn tới trung tâm Bống, thời gian không rõ |
Đỉnh Mây Bạc (khoảng 4 đến 5 giờ, bắt buộc có hướng dẫn viên) và chèo thuyền sông Bưởi (1,5 đến 2 giờ, bắt buộc có hướng dẫn viên và người địa phương) hợp để làm hoạt động chính của cả một buổi hoặc một ngày, không nên ghép thêm cụm khác.
Quỹ thời gian. Nếu đi và về mỗi chiều 2,5 đến 3 tiếng như con số của cẩm nang, và xe máy có thể cần lâu hơn vì phải nghỉ, thì nếu muốn về tới Hà Nội trước tối, ngày đi trong ngày thường chỉ còn khoảng 4 đến 6 tiếng ở trong vườn tùy giờ xuất phát. Với quỹ thời gian đó, người viết gợi ý chọn một cụm và để dư thời gian, thay vì ghép hai cụm. Nếu bạn muốn xem đom đóm trong khung 21 đến 22 giờ hoặc đi tour đêm, chạy về Hà Nội sau đó nghĩa là chạy xe lúc khuya sau một ngày đi bộ; gợi ý của người viết là ở lại một đêm. Cẩm nang cũng lưu ý điện ở khu trung tâm Bống chỉ có bốn tiếng buổi tối, nên nếu ngủ ở đó hãy mang đèn pin và pin dự phòng.
Nếu bạn còn phân vân giữa một ngày ở đây và các điểm khác, bài đi Vườn quốc gia Ba Vì trong một ngày: chọn trong 12 tuyến tham quan theo thể lực và thời gian trên website này áp dụng cách chọn tương tự cho một vườn quốc gia gần Hà Nội hơn, còn bài Hà Nội đi Ninh Bình bằng xe máy: một ngày hay hai ngày và cách xếp Hoa Lư, Tràng An, Hang Múa bàn việc ghép các điểm ở Ninh Bình, trong đó không có Cúc Phương.
Chuẩn bị theo cẩm nang: trang phục, côn trùng, đèn pin và số điện thoại cứu hộ
Phần “Lưu ý” của cẩm nang gồm những điều sau, tóm tắt lại:
- Trang phục gọn nhẹ, giày đế bằng, quần dài và áo dài tay để đề phòng vắt và côn trùng.
- Mang thuốc xịt côn trùng và các phương tiện hỗ trợ cấp cứu đơn giản.
- Nếu ở qua đêm hoặc nhiều ngày trong rừng, nên có ống nhòm, còi và đèn pin.
- Nên lấy số điện thoại cứu hộ khi đến check-in, đề phòng trường hợp khẩn cấp.
- Mùa bướm trắng tháng 4 khách thường đông, nên đặt dịch vụ lưu trú sớm.
Cẩm nang cũng nói mùa khô từ tháng 9 đến tháng 12 hợp để đi bộ trong rừng và cắm trại, còn mùa mưa thường nóng, ẩm, nhiều muỗi và vắt, và địa hình đá vôi nhiều dốc đá khiến tuyến đi bộ vất vả. Điểm đáng chú ý là khung mùa bướm tháng 4 đến 5 mà cẩm nang nêu trùng với mùa mưa mà chính cẩm nang mô tả là nóng, ẩm, nhiều muỗi và vắt, nên chuẩn bị chống côn trùng càng quan trọng vào mùa bướm. Thời điểm đọc các trang này (18/10/2026) nằm trong khung mùa khô mà cẩm nang nêu, nhưng bài không biết thời tiết hay tình trạng rừng hôm nay.
Gợi ý của người viết cho chặng xe máy, không phải của nguồn:
- Đội mũ bảo hiểm cài quai chắc, mặc áo dài tay thoáng khi chạy, mang đủ nước. Kiểm tra phanh, lốp, đèn từ hôm trước; có thể đối chiếu với checklist kiểm tra xe máy trước chuyến đi xa để hạn chế sự cố.
- Chặng dài dễ gây buồn ngủ, nhất là sau một ngày đi bộ; bài buồn ngủ khi chạy xe máy đường dài: khi nào phải dừng và nên làm gì lúc nghỉ nêu các dấu hiệu nên dừng.
- Nếu phân vân chọn xe cho chặng ngoại thành dài, xem bài đi ngoại thành Hà Nội nên chọn xe ga hay xe côn tay để phù hợp hơn.
- Nếu ở lại một đêm, bài chuẩn bị hành lý gọn cho chuyến đi xe máy hai ngày một đêm nêu cách chia đồ.
Những điều cần hỏi lại vườn trước khi đi
Các nguồn không trả lời được những câu sau, nên hãy hỏi trực tiếp ban quản lý vườn gần ngày đi (gợi ý của người viết):
- Xe máy cá nhân có được vào và chạy trong vườn không; nếu có thì đi tới đâu, gửi xe ở đâu.
- Tuyến bạn định đi có thuộc nhóm bắt buộc hướng dẫn viên không, đặt trước thế nào và có đặt được trong ngày không.
- Tour đêm hoặc xem đom đóm có đang mở, đăng ký ra sao.
- Tình hình bướm và đom đóm tại thời điểm bạn đi, vì mốc tháng của các nguồn chỉ là khung tham khảo.
- Tình trạng các hang động, cây cổ thụ và đường mòn, vì cẩm nang có thể đã cũ ở một số chi tiết.
- Đường đi phù hợp cho xe máy từ Hà Nội và thời tiết hai chiều đi, về.
- Tên đơn vị hành chính hiện hành của khu vực, vì bài báo dùng cách gọi lúc đăng.
Tóm tắt nhanh
- Cẩm nang VnExpress: vườn cách Hà Nội gần 130 km, khoảng 2,5 đến 3 tiếng, không nói riêng về xe máy.
- Bài hướng dẫn chia hoạt động theo năm khu; đỉnh Mây Bạc, bản Mường tuyến dài, chèo thuyền sông Bưởi và hoạt động ban đêm bắt buộc có hướng dẫn viên.
- Mốc mùa bướm và đom đóm: tháng 4 đến 5 (cẩm nang), tháng 4 đến 6 (Thanh Niên), trung tâm giữa tháng 4 đến giữa tháng 6 với cao điểm 30/4 đến 1/5 (Tuổi Trẻ); vườn nói cả năm 2024 và năm 2026 mùa bướm đều đến sớm.
- Đom đóm nhiều nhất vào đêm trời trong, không trăng, không mưa, khung 21 đến 22 giờ theo Thanh Niên; không dùng đèn pin và flash.
- Gợi ý của người viết: chọn một cụm tuyến cho một ngày, hỏi vườn về xe máy và đặt trước tuyến cần hướng dẫn viên, ở lại một đêm nếu muốn xem đom đóm.
Thông tin trong bài phản ánh các trang đọc ngày 18/10/2026 và có thể đã thay đổi, nhất là số liệu tuyến, tên đơn vị hành chính và mốc mùa bướm. Trang này thuộc website của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, địa chỉ 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội. Nếu bạn định thuê xe cho chuyến này, hãy nói rõ lịch trình, giờ xuất phát và việc có ở lại qua đêm hay không với nơi cho thuê để hỏi về thời gian thuê và kiểm tra xe trước khi nhận; bài này không nêu giá thuê hay điều kiện thuê, và nội dung chỉ là thông tin chung.
Nguồn tham khảo
- Cẩm nang du lịch Vườn quốc gia Cúc Phương, VnExpress, đăng 22/8/2024, cập nhật 14/4/2026, đọc ngày 18/10/2026.
- Hướng dẫn chi tiết các tuyến du lịch tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, VnExpress, đăng 23/8/2025, đọc ngày 18/10/2026.
- Một ngày ở rừng Cúc Phương: Sáng bướm rợp trời, tối đom đóm rực sáng, Báo Thanh Niên, đăng 30/03/2026, đọc ngày 18/10/2026.
- Hàng triệu con bướm bắt đầu vũ điệu đẹp mê hồn ở Cúc Phương, Báo Tuổi Trẻ, đăng 19/04/2024, đọc ngày 18/10/2026.