Chói nắng khi đi xe máy: giảm tốc, giữ kính mũ sạch và dừng lại nếu bị lóa mắt

Chói nắng khi đi xe máy, tức lúc mặt trời thấp chiếu thẳng vào mắt làm bạn lóa và khó nhìn đường, nên được xử lý bằng cách giảm tốc ngay và dừng lại ở chỗ an toàn nếu vẫn chưa nhìn rõ. Đó là lời khuyên trong Quy tắc đường bộ của Anh (Highway Code, Rule 237) cho người lái bị lóa vì nắng gắt. Cơ quan An toàn Đường bộ Ireland (RSA) nhắc thêm rằng nguy cơ lóa cần chú ý nhất khi đi hướng đông vào buổi sáng và hướng tây về cuối ngày, còn Quy tắc Anh dặn kiểm tra kính mũ sạch và không xước trước mỗi chuyến. Cả hai là khuyến cáo của cơ quan nước ngoài, không phải quy tắc của Việt Nam, và các thao tác cụ thể trên xe máy trong bài là gợi ý của người viết.

Bài này gom lại những gì bốn trang của ba tổ chức nói về ánh nắng chói và kính che mắt, rồi tách rõ phần nào là lời của nguồn, phần nào là suy luận của người viết. Các trang được đọc ngày 22/10/2026, riêng trang của NZTA (cơ quan giao thông New Zealand) đọc ngày 19/10/2026. Không nguồn nào viết riêng cho đường phố Hà Nội hay cho xe tay ga, nên mỗi lần áp dụng vào xe máy ở Việt Nam, bài sẽ nói rõ đó là gợi ý.

Chói nắng khi đi xe máy là gì và vì sao nguy hiểm

RSA đăng bản tin về chói nắng ngày 13/5/2025, vào lúc thời tiết nắng đẹp được dự báo kéo dài ở Ireland. Bản tin mô tả rằng chói nắng có thể khiến người lái tạm thời bị lóa hoặc không nhìn thấy gì vì độ sáng của mặt trời. Từ “tạm thời” quan trọng: tình trạng lóa không kéo dài mãi, nhưng trong những giây bị lóa, bạn không thấy làn đường, xe phía trước hay đèn tín hiệu rõ như bình thường. Với người đi xe máy, những giây đó có thể rơi đúng vào lúc cần quan sát giao lộ hoặc xe đang giảm tốc phía trước.

Bản tin của RSA nói chói nắng ảnh hưởng mọi người đi đường. Người đi bộ, người đi xe đạp và người đi xe máy đều được khuyên cẩn thận với những nguy hiểm do chói nắng gây ra, nhất là khi băng qua đường và ở giao lộ. Cùng bản tin, RSA khuyên người lái xe để ý những người dễ bị tổn thương trên đường, trong đó có người đi xe máy, và nhớ giảm tốc, chừa thêm khoảng trống khi vượt qua họ.

Có hai điều nên hiểu đúng về bản tin này. Thứ nhất, đây là thông báo chung cho một đợt nắng ở Ireland, không phải nghiên cứu về tai nạn, và không có con số tai nạn nào do chói nắng được nêu. Thứ hai, người viết suy ra thêm một điều không có trong nguồn: nếu bạn bị mặt trời làm lóa thì người lái xe ở hướng ngược lại cũng có thể đang bị lóa theo cách tương tự. Vì vậy, đừng mặc định rằng người khác đã nhìn thấy bạn chỉ vì xe của bạn đang bật đèn và ở ngay trước mặt họ.

Khi nào dễ bị lóa: hướng đông buổi sáng, hướng tây cuối ngày

RSA khuyên người lái xe nhận biết nguy cơ chói nắng khi đi về hướng đông vào buổi sáng và hướng tây vào cuối ngày. Lý do dễ hiểu là lúc đó mặt trời nằm thấp gần đường chân trời, nên tia nắng chiếu gần như ngang tầm mắt. Bản tin không ghi giờ cụ thể, và mặt trời mọc, lặn ở từng nơi, từng mùa lại khác nhau, vì vậy bài này không đặt khung giờ nào và cũng không nêu tuyến đường nào ở Hà Nội.

Một số gợi ý của người viết để tự đoán trước nguy cơ, không phải lời của nguồn:

• Trước chuyến đi sáng sớm hoặc chiều muộn, mở bản đồ trên điện thoại và nhìn hướng đi của tuyến chính. Nếu đa phần quãng đường đi thẳng về phía mặt trời đang mọc hoặc đang lặn, hãy tính đến chuyện bị lóa.
• Xem giờ mặt trời mọc, lặn trên ứng dụng thời tiết của điện thoại. Những ngày trong năm khác nhau cho kết quả khác nhau, nên đừng nhớ một con số rồi dùng quanh năm.
• Chói nắng không chỉ đến ở đoạn đường thẳng. Khi đường rẽ hoặc vòng, hướng đi đổi và mặt trời có thể từ phía sau bất ngờ chuyển sang chiếu thẳng vào mặt. Đây là suy luận từ hình học của việc đổi hướng, nguồn đã đọc không nói đến.
• Nếu có thể chọn, bạn có thể dời giờ xuất phát vài chục phút hoặc đổi tuyến để tránh một đoạn dài đi thẳng vào mặt trời. Đây là cân nhắc của riêng bạn, tùy việc có linh hoạt giờ giấc hay không.

Ngay lúc bị lóa: giảm tốc và dừng lại nếu cần

Rule 237 trong Quy tắc đường bộ của Anh nằm trong phần lái xe khi thời tiết xấu. Nội dung liên quan gọn trong một câu: nếu bị ánh nắng sáng chói làm lóa, hãy giảm tốc và nếu cần thì dừng lại. Cùng điều khoản đó cũng nhắc rằng mặt đường có thể mềm đi, hoặc trơn nếu trời mưa sau một đợt khô, và những điều kiện này có thể ảnh hưởng đến việc lái và phanh. Điều khoản không chỉ rõ thế nào là “cần”, cũng không hướng dẫn riêng cho xe máy.

Từ câu ngắn đó, người viết gợi ý một trình tự cho xe máy. Đây là suy luận, không phải thao tác do Quy tắc Anh hay RSA mô tả:

1. Nhả ga trước, đừng phanh gấp. Xe tay ga không có côn hay số, nên cách giảm tốc nhẹ nhàng nhất thường là nhả tay ga và, nếu cần, bóp phanh nhẹ và đều. Phanh gấp khi đang lóa dễ khiến xe phía sau không kịp phản ứng, và bạn cũng chưa nhìn rõ mặt đường.
2. Giữ thẳng hướng. Đừng đánh lái đột ngột để né một thứ bạn không thấy rõ. Giữ làn và giữ tay lái vững cho đến khi tầm nhìn trở lại.
3. Không nhìn thẳng vào mặt trời. Hãy chuyển mắt sang lề đường hoặc mặt đường phía trước, giống cách bài viết về giữ tầm nhìn khi bị chói đèn pha xe ngược chiều khuyên khi gặp ánh đèn. Cách đó được các trang công an nêu cho đèn pha ban đêm; áp dụng với nắng là suy luận tương tự, chưa có nguồn nào đã đọc nói rõ.
4. Quyết định dừng khi không còn thấy rõ. Dấu hiệu để dừng theo người viết: bạn không còn phân biệt được làn đường, xe phía trước hoặc đèn tín hiệu, hoặc bạn thấy mình đang chạy mà không chắc phía trước có gì. Khi đó, báo hiệu và tấp sát lề bên phải theo chiều đi của mình ở chỗ an toàn, không dừng giữa giao lộ hay ngay sau khúc cua khuất tầm nhìn.
5. Chờ mắt hồi lại rồi mới đi tiếp. Rule 237 không nói phải chờ bao lâu, và người viết cũng không đặt thời gian. Hãy đợi đến khi bạn nhìn rõ trở lại, hoặc đổi hướng đi nếu có thể.

Một lưu ý về chuyện giơ tay che nắng: nhiều người làm theo phản xạ, nhưng khi đó chỉ còn một tay điều khiển xe. Không nguồn nào đã đọc nói về cách này. Người viết thấy nên ưu tiên giảm tốc và dừng như Rule 237 nói, thay vì vừa chạy vừa che.

Kính mũ và mắt: giữ sạch, tránh xước và đừng dùng kính tối khi trời tối

Quy tắc đường bộ của Anh không chỉ nói về lúc bị lóa mà còn về chuẩn bị trước. Rule 83 dặn người đi xe máy kiểm tra kính mũ có sạch và còn tốt trước mỗi chuyến đi. Rule 84 nhắc rằng kính bảo vệ mắt bị xước hoặc không vừa có thể hạn chế tầm nhìn khi lái, nhất là dưới nắng gắt và vào ban đêm. Nói cách khác, một vết xước mà ban ngày bạn không để ý có thể biến thành vệt sáng chói khi nắng thấp chiếu thẳng vào kính.

RSA, trong danh sách khuyên người lái xe, có hai điểm dùng được cho người đi xe máy với một chút chuyển đổi. Điểm đầu là đeo kính râm để giảm nguy cơ bị lóa. Điểm hai là giữ kính chắn gió sạch mỡ và bụi cả bên trong lẫn bên ngoài. Bản tin viết cho người lái xe, nên bài này chuyển điểm hai sang kính mũ như một điều chỉnh của người viết: lau cả hai mặt của kính mũ, vì lớp mờ hay vệt dầu ở mặt trong có thể làm ánh nắng tán ra thành quầng, theo suy luận của người viết.

NZTA đưa ra những điều kiện khác cho kính che mặt, kính bảo hộ: sạch và không xước, cho tầm nhìn rõ về hai bên, cài chắc để không bị gió thổi bay, cho không khí lưu thông để không bị mờ hơi nước, và đủ chỗ cho kính mắt hoặc kính râm nếu cần. NZTA cũng nói nếu kính bị lem trong lúc chạy, hãy tấp vào lề lau khi đã an toàn. Người viết nối ý này với chủ đề chói nắng: nếu kính bẩn khiến nắng chói hơn, dừng lại lau là cách xử lý, chứ không nên cố chạy tiếp.

NZTA còn nêu một điều liên quan trực tiếp đến chói nắng: không bao giờ đeo kính che mặt, kính bảo hộ hay kính mắt tối màu vào ban đêm, vì bạn phải nhìn rõ. Điều này đáng nhớ cho những chuyến đi bắt đầu lúc nắng gắt nhưng kéo dài đến lúc trời xẩm tối. Người viết gợi ý đổi sang kính trong trước khi ánh sáng yếu hẳn, thay vì chờ tối hẳn mới đổi; đây là suy luận từ câu của NZTA, vì nguồn chỉ nói chung là ban đêm, không nói rõ lúc hoàng hôn.

Về kính râm đeo dưới kính mũ, các nguồn đã đọc không khuyên hay cấm rõ ràng, chỉ có RSA khuyên người lái xe đeo kính râm và NZTA nói kính che mặt nên đủ chỗ cho kính râm nếu cần. Vì vậy bài không khuyên bạn dùng loại kính nào, cũng không so sánh sản phẩm. Nếu bạn đội mũ nửa đầu không có kính che mặt, các nguồn trên viết cho người dùng kính che mặt hoặc kính bảo hộ, nên bạn cần tự cân nhắc phương án che mắt phù hợp.

Giao lộ và người lái khác cũng bị lóa: đừng mặc định họ đã thấy bạn

RSA nêu giao lộ là nơi cần đặc biệt cẩn thận khi bị chói nắng, và khuyên người lái xe chừa thêm khoảng trống khi vượt qua người đi xe máy. Rule 86 của Quy tắc đường bộ Anh, nằm trong phần đi xe máy ban ngày, nhắc rằng ngay cả khi bạn đã bật đèn cốt hay mặc đồ sáng màu, người lái xe khác vẫn có thể chưa nhìn thấy bạn hoặc đánh giá sai khoảng cách và tốc độ của bạn, nhất là ở giao lộ. Điều khoản này nói về lúc ban ngày nói chung, không riêng chói nắng, nhưng ý nghĩa rất sát với tình huống nắng thấp.

Từ hai điều trên, người viết gợi ý vài việc ở giao lộ khi mặt trời chiếu ngang:

• Giảm tốc từ xa trước khi vào giao lộ, thay vì phanh gấp ở sát vạch dừng, vì khi bị lóa bạn khó đánh giá khoảng cách tới xe khác.
• Giả định rằng người đối diện, hoặc người đang chờ rẽ, có thể chưa thấy bạn, kể cả khi bạn thấy họ.
• Chừa khoảng cách rộng hơn bình thường với xe phía trước. Nếu bạn quên cách ước lượng khoảng cách, hãy đọc bài về khoảng cách an toàn khi đi xe máy theo tài liệu của Honda Việt Nam; bài đó nêu quy tắc 2 giây và khi nào nên tăng lên, và bài này không lặp lại các con số đó.
• Nếu mặt trời ở phía sau bạn, bạn vẫn có thể bị chói khi nắng phản chiếu từ gương hoặc kính của xe khác. Đây là quan sát chung của người viết, không có trong các nguồn đã đọc.

Danh sách kiểm tra cho chuyến sáng sớm hoặc chiều muộn

Danh sách này gom phần chuẩn bị mà các nguồn gợi ra, cộng với vài việc nhỏ của người viết:

1. Xem hướng đi trên bản đồ và giờ nắng thấp, rồi quyết định có cần đổi giờ hoặc đổi tuyến hay không.
2. Lau kính mũ cả hai mặt, nhìn nghiêng dưới ánh sáng để tìm vết xước, theo Rule 83 và Rule 84 của Quy tắc Anh. Có thể xem thêm bài về vệ sinh và bảo quản mũ bảo hiểm để biết cách lau không làm hỏng mũ.
3. Nếu đi chuyến dài đến tối, mang kính trong để thay khi trời yếu sáng, vì NZTA khuyên không dùng kính tối màu ban đêm.
4. Biết trước vài chỗ có thể tấp xe an toàn trên tuyến, để khi bị lóa bạn không phải tìm chỗ dừng trong lúc không nhìn rõ.
5. Uống nước, mặc gọn và chú ý dấu hiệu mệt khi trời nắng; phần này đã có bài riêng về đi xe máy khi trời nắng nóng, nên bài này không nhắc lại.
6. Nếu bạn thuê xe và dùng mũ có kính mà cửa hàng cho mượn, hãy kiểm tra kính có sạch, có xước không trước khi lăn bánh, và nói ngay nếu thấy không ổn.

Những điều các nguồn không nói

Để tránh hiểu quá lời nguồn, đây là những điều bài không thể khẳng định:

• Không có khung giờ nào được nêu. RSA chỉ ghi hướng đông buổi sáng và hướng tây về cuối ngày.
• Không nguồn nào nói về đường phố Hà Nội hay Việt Nam, và đây không phải hướng dẫn của cơ quan Việt Nam.
• Chỉ Rule 83, Rule 84, Rule 86 và trang của NZTA viết riêng cho người đi xe máy. Rule 237 và bản tin RSA viết cho người lái nói chung, RSA chỉ nhắc người đi xe máy ở vài chỗ. Những thao tác như nhả ga, giữ làn, báo hiệu và tấp vào lề là suy luận của người viết.
• Không nguồn nào nói về kính đổi màu, kính chống mờ hay sản phẩm chống chói, nên bài không khuyên loại nào.
• Không có số liệu tai nạn do chói nắng trong các nguồn đã đọc.

Các trang nguồn có thể được cập nhật, nên hãy mở lại trang gốc để đối chiếu khi cần. Phần dưới liệt kê các trang đã đọc và ngày đọc.

Nguồn tham khảo

• Quy tắc đường bộ của Anh, phần lái xe khi thời tiết xấu (Rule 226 đến 237), gov.uk, đọc ngày 22/10/2026.
• Quy tắc đường bộ của Anh, phần dành cho người đi xe máy (Rule 83 đến 88), gov.uk, đọc ngày 22/10/2026.
• Bản tin của Cơ quan An toàn Đường bộ Ireland (RSA) về chói nắng, đăng 13/5/2025, đọc ngày 22/10/2026.
• Trang Wearing the right gear của NZTA (New Zealand) về trang bị khi đi xe máy, đọc ngày 19/10/2026.