Đền Đô ở Bắc Ninh là khu di tích quốc gia đặc biệt thờ tám vị vua triều Lý, thuộc phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn theo hồ sơ di tích; khu lăng mộ các vua Lý nằm cách đền khoảng 800 m về phía Đông Bắc, còn hội đền diễn ra vào tháng Ba âm lịch hằng năm. Địa danh hành chính và ngày hội được các nguồn ghi chưa giống nhau: Tuổi Trẻ năm 2026 nói phường Từ Sơn tổ chức lễ hội, hồ sơ di tích nêu hội đền vào ngày 15 tháng Ba còn Tuổi Trẻ nêu các ngày 14, 15 và 16, nên trước khi đi hãy xem thông báo mới của địa phương.
Bài này tổng hợp ba trang được đọc lại ngày 20/10/2026: hồ sơ di tích “Khu lăng mộ và đền thờ các vị Vua triều Lý” trên trang của Cục Di sản văn hóa (dsvh.gov.vn), bài của Tuổi Trẻ đăng 28/04/2026 về Lễ hội Đền Đô 2026 và cẩm nang du lịch Bắc Ninh của VnExpress (đăng 14/05/2022, sửa 05/01/2026). Bài không nêu giá vé, giờ mở cửa hay quãng đường riêng từ trung tâm Hà Nội tới đền vì các nguồn không có. Chỗ nào là gợi ý của người viết thì được ghi rõ và tách khỏi dữ kiện.
Đền Đô ở Bắc Ninh là gì, thờ ai và nay thuộc đơn vị hành chính nào
Theo hồ sơ di tích, khu các lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Lý là chứng tích lịch sử về làng Cổ Pháp xưa và Đình Bảng ngày nay. Đây là đất phát tích, nơi có tôn miếu thờ các vua Lý, và cũng là nơi an táng các tiên vương cùng hoàng tộc nhà Lý. Hồ sơ nhắc rằng triều Lý (1009–1225) bắt đầu từ khi Lý Thái Tổ, tức Lý Công Uẩn, lên ngôi và dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long năm 1010, trải qua 8 đời vua và truyền ngôi 216 năm. Hậu cung của đền, theo hồ sơ, đặt bài vị và tượng của 8 vị tiên vương triều Lý, khớp với con số 8 đời vua đó.
Di tích có nhiều tên gọi: Đền Đô, Cổ Pháp điện hay Đền thờ Lý Bát Đế; riêng khu lăng mộ còn được gọi là Thọ lăng Thiên Đức hoặc Sơn lăng cấm địa. Hồ sơ gọi đây là đền thờ, nên nếu bắt gặp chữ “chùa” khi nói về Đền Đô, hãy hiểu theo hồ sơ là đền thờ các vua. Di tích đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2408/QĐ-TTg ngày 31/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ, theo chính hồ sơ này.
Về địa danh, ba nguồn dùng ba cách gọi:
- Hồ sơ di tích ghi khu lăng mộ nằm trên cánh đồng phường Đình Bảng, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
- Cẩm nang của VnExpress viết Đền Đô thuộc làng Đình Bảng, thị xã Từ Sơn.
- Tuổi Trẻ (28/04/2026) viết rằng sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, năm 2026 phường Từ Sơn trực tiếp tổ chức lễ hội.
Đây là cách các nguồn ghi tại thời điểm của chúng. Bài không suy ra phường hiện nay gồm những khu vực nào của phường cũ; khi tra bản đồ, hãy tìm theo tên “Đền Đô” thay vì dựa vào tên phường.
Hai khu vực chính: đền Đô và khu lăng mộ cách đền khoảng 800 m
Theo hồ sơ, di tích gồm hai khu vực chính là Đền Đô và Khu lăng mộ các vị vua triều Lý. Đền Đô có tổng diện tích 31.250 m², chia thành ngoại thành rộng 26.910 m² và nội thành rộng 4.340 m²; hai số cộng lại đúng bằng tổng. Tuổi Trẻ mô tả khu di tích “rộng hơn 31.000m²” với 21 công trình lớn nhỏ. Hai con số diện tích cùng chỉ một khu; riêng 21 công trình là cách đếm của báo, hồ sơ không nêu tổng số.
Khu lăng mộ, theo hồ sơ, là nơi an nghỉ cuối cùng của các vua Lý, cách đền Đô khoảng 800 m về phía Đông Bắc, nằm ở khu Ao Sen. Hồ sơ dẫn hai thư tịch cổ để nói về nguồn gốc khu này. Việt Sử thông giám cương mục chép việc năm Canh Tuất (1010) Lý Thái Tổ sang Châu Cổ Pháp, yết lăng Thái hậu và sai quan đo đất vài mươi dặm đặt làm cấm địa thuộc sơn lăng. Đại Nam nhất thống chí tả khu đất là “rộng chừng trăm mẫu, cổ thụ um tùm, là cấm địa và là thang mộc ấp của nhà Lý”. Con số 800 m là của hồ sơ; đường đi thực tế giữa đền và khu lăng mộ nên xem trên bản đồ.
Hồ sơ liệt kê 10 công trình trong khu lăng mộ:
| Công trình | Người được nhắc theo hồ sơ |
|---|---|
| Lăng Lòng Chảo | Vua Lý Thái Tổ |
| Lăng Cả | Vua Lý Thái Tông |
| Lăng Hai (còn gọi là lăng Con) | Vua Lý Thánh Tông |
| Lăng Con Voi | Vua Lý Nhân Tông |
| Lăng Đường Gio | Vua Lý Thần Tông |
| Lăng Đường Thuấn | Vua Lý Anh Tông |
| Lăng vua Lý Cao Tông | Vua Lý Cao Tông |
| Lăng vua Lý Huệ Tông | Vua Lý Huệ Tông |
| Lăng bà Nguyên Phi Ỷ Lan | Nguyên Phi Ỷ Lan |
| Lăng Phát Tích (lăng bà Phạm Thị) | Bà Phạm Thị, người sinh ra vua Lý Công Uẩn theo mục lễ hội của hồ sơ |
Những hạng mục nên xem trong đền Đô
Hồ sơ mô tả khá kỹ kiến trúc của đền. Bảng dưới đây gom các hạng mục dễ nhận ra, xếp từ ngoại thành vào nội thành theo cách hồ sơ chia, và chỉ ghi điều hồ sơ viết.
| Hạng mục | Hồ sơ di tích mô tả |
|---|---|
| Hồ bán nguyệt và nhà thủy đình | Nhà thủy đình có 3 gian hình vuông, xây nổi trên hồ bán nguyệt, kiểu chồng diêm 2 tầng 8 mái với 8 đao cong, làm toàn bằng gỗ lim, móng đá cao 0,8 m |
| Ngũ long môn (năm cửa rồng) | Rộng 60 m², 3 gian bằng gỗ lim, mái ngói mũi hài, treo hoành phi “Lý Triều Bát Đế”; hai bên cổng chính có hai pho tượng đá; qua cổng là sân rồng |
| Phương đình | Gỗ lim, 4 hàng chân cột đá xanh; treo hoành phi “Bát diệp trùng quang” và “Tham tán thiên địa”; hai bên hương án là tượng hai tướng Đá Rãi, hai anh em sinh đôi Lý Hải và Lý Khoáng có công cùng vua dẹp loạn |
| Nhà tiền tế | Khung gỗ lim; bên phải có hoành phi “Cổ Pháp Triệu Cơ” và bức cuốn thư “Chiếu dời đô” của Lý Thái Tổ, bên trái treo cuốn thư khắc bài thơ thần “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt |
| Nhà chuyển bồng | Kiến trúc chồng diêm 2 tầng 8 mái; các tàu mái ở 4 góc uốn cong và chụm lại thành hình đầu rồng |
| Hậu cung | Nơi đặt bài vị và tượng 8 vị tiên vương triều Lý; đỉnh nóc có 3 chữ Hán “Cổ Pháp điện” |
| Nhà bia | Hai nhà bia, một có bia “Cổ Pháp Điện Tạo Bi” cao 1,9 m, rộng 1,3 m, dày 0,17 m, một có “Bia trùng tu đền Đô” cao 2 m, rộng 1 m |
Hồ sơ cũng nói hiện vật còn lại ở đền và khu lăng mộ không nhiều: 8 bài vị ghi tên các vua Lý sơn son thếp vàng từ thời Lê, đỉnh đồng, hạc đồng, một số bát đĩa thời Lê, và đặc biệt là một bia đá niên đại 1604 do Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan soạn, ghi công đức các vua Lý.
Có một điều cần giữ khi đọc bảng: hồ sơ không ghi năm lập, trong khi Tuổi Trẻ cho biết đền được xây dựng lại từ năm 1989 và vừa được trùng tu 16 hạng mục, trong đó có phương đình, nhà tiền tế, nhà chuyển bồng, hậu cung và nhà bia. Cảnh quan thực tế vì vậy có thể khác mô tả. Hãy dùng bảng như danh sách để biết nên nhìn gì, không phải bảo đảm về hiện trạng.
Hội đền tháng Ba âm lịch và hai hội khác ở Đình Bảng
Theo hồ sơ, hằng năm ở Đình Bảng có ba lễ hội chính:
| Hội | Ngày theo âm lịch | Điều hồ sơ nêu |
|---|---|---|
| Hội chùa | Mùng 7 tháng Giêng | Ngày giỗ bà Phạm Thị, người sinh ra vua Lý Công Uẩn, tổ chức tại chùa Dận (Ứng Tâm tự) |
| Hội đình | 15 tháng Hai, hai ngày chính từ 14 đến 15 | Tế Thánh và đón chạ (chạ Đình Bảng và Cẩm Giang), duy trì từ sau chiến thắng giặc nhà Minh ở thế kỷ XV, có trò chơi dân gian |
| Hội đền | 15 tháng Ba | Diễn ra tại đền Đô; người địa phương vẫn coi là ngày hội đăng quang khi vua Lý lên ngôi; quy mô lớn, đón đông khách trong và ngoài nước |
Tuổi Trẻ viết Lễ hội Đền Đô được tổ chức vào các ngày 14, 15 và 16 tháng 3 âm lịch hằng năm để kỷ niệm ngày Thái Tổ Lý Công Uẩn đăng quang, và năm 2026 là dịp kỷ niệm 1016 năm ngày đăng quang, tính từ ngày 15 tháng 3 năm Canh Tuất 1010 đến ngày 15 tháng 3 năm Bính Ngọ 2026. Hồ sơ nêu ngày 15, báo nêu ba ngày. Hai cách nói có thể cùng đúng nếu 15 là ngày chính, nhưng cả hai trang không giải thích điều đó, nên bài này không chọn một cách và cũng không đổi sang ngày dương lịch, vì ngày dương lịch của một ngày âm lịch thay đổi theo từng năm. Cách chắc chắn là đọc thông báo của địa phương trước mỗi mùa hội.
Về kỳ hội năm 2026, Tuổi Trẻ cho biết đoàn rước từ chùa Ứng Tâm về Đền Đô gồm 9 kiệu Vua, 1 kiệu Mẫu và 1 Long Đình; không gian lễ hội kéo dài từ khu di tích ra trung tâm phường; phường có thêm không gian trưng bày sách 5 gian ở công viên Lý Thái Tổ; và hằng năm lễ hội còn đón các đoàn từ Hàn Quốc về gắn kết cội nguồn, dòng tộc. Vì bài này được viết vào tháng 10/2026, hội đền năm 2026 đã qua. Kỳ tiếp theo thuộc tháng Ba âm lịch năm 2027, sau hội chùa mùng 7 tháng Giêng và hội đình 15 tháng Hai của cùng năm.
VnExpress viết rằng lễ hội diễn ra vào tháng 3 âm lịch nhưng hầu như quanh năm đều có khách thập phương đến Đền Đô tham quan, vãn cảnh. Nguồn không nói ngày thường đông hay vắng đến mức nào.
Trùng tu 2026: 16 hạng mục và điều phường Từ Sơn nhắc khách
Bài của Tuổi Trẻ đăng chiều 28/04/2026, sau buổi gặp mặt báo chí của phường Từ Sơn. Theo bài, Khu di tích quốc gia đặc biệt Đền Đô, được xây dựng lại từ năm 1989, vừa được Nhà nước đầu tư trùng tu với 16 hạng mục quan trọng, gồm nhà Phương Đình, nhà Tiền Tế, nhà Chuyển Bồng, Hậu cung, nhà Mã, nhà Kiệu, nhà Bia, nhà Mẫu và các hạng mục khác. Địa phương dự kiến ngày 29/04 tổ chức khánh thành giai đoạn 1 của dự án tu bổ. Bài này không biết lễ khánh thành đã diễn ra hay chưa và không có thông tin về các giai đoạn sau, nên không khẳng định công trình đã hoàn thành.
Phó chủ tịch UBND phường Từ Sơn được trích lời rằng công tác bảo đảm an toàn giao thông, an ninh trật tự và quản lý trông giữ xe được đặc biệt chú trọng, phường phối hợp với công an, quân sự, y tế và văn hóa để chuẩn bị các tình huống phát sinh, và yêu cầu các hộ kinh doanh ký cam kết bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm suốt thời gian lễ hội. Với người đi xe máy, chi tiết đáng nhớ là nơi gửi xe trong ngày hội có sự quản lý của địa phương, nhưng bài báo không nói vị trí bãi hay cách thu phí.
Từ Hà Nội đến Đền Đô: điều nguồn nói và gợi ý của người viết
VnExpress viết Bắc Ninh cách Hà Nội gần 40 km, thời gian di chuyển khoảng một tiếng, và có thể đi bằng xe máy, ô tô riêng, taxi hoặc xe buýt. Đó là khoảng cách tới Bắc Ninh nói chung; các nguồn không nêu quãng đường tới riêng Đền Đô, nên hãy tra bản đồ. Tuổi Trẻ cho biết năm 2026 du khách có thể đến Đền Đô bằng chuyến tàu 5 cửa ô đi từ Hà Nội về Bắc Ninh. Giờ khởi hành, mức vé và so sánh với đi xe máy đã có trong bài tàu 5 Cửa Ô đi Đền Đô, hành trình 3,5 giờ và so với đi xe máy, nên ở đây không lặp lại.
Các gợi ý dưới đây là của người viết, không phải lời của nguồn nào:
- Dành cả một buổi, vì đền và khu lăng mộ là hai khu cách nhau khoảng 800 m theo hồ sơ, chưa kể thời gian đi lại và gửi xe.
- Tra bản đồ theo tên “Đền Đô” và xem thêm điểm khu lăng mộ các vua Lý nếu muốn tới cả hai nơi; không dựa vào tên phường vì tên đã đổi.
- Nếu đi đúng mùa hội, nên đến sớm và gửi xe ở nơi có người trông giữ do địa phương tổ chức, theo đúng lời phường nhắc.
- Giờ mở cửa và giá vé không có trong ba nguồn đã đọc, nên cần hỏi ban quản lý di tích hoặc xem thông báo chính thức trước khi đi.
- Nếu thích đi theo mùa lễ hội ở Bắc Ninh, bài hội Lim ở Bắc Ninh từ Hà Nội, hội 12-13 tháng Giêng và cách đi tránh giờ đông và bài chùa Dâu ở Bắc Ninh, thành Luy Lâu, tháp Hòa Phong và hội Dâu mùng 8 tháng Tư giúp xếp các điểm khác của tỉnh vào cùng chuyến.
Điều các nguồn chưa nêu về Đền Đô
Để tránh đọc quá những gì nguồn có, đây là các điểm ba trang đã đọc để trống:
- Giờ mở cửa, giá vé và cách mua vé, nếu có.
- Quãng đường từ trung tâm Hà Nội tới riêng Đền Đô, và đường đi giữa đền với khu lăng mộ.
- Tình trạng thực tế của 16 hạng mục trùng tu sau ngày 28/04/2026.
- Ngày dương lịch của hội đền các năm, và lý do hồ sơ nêu ngày 15 còn Tuổi Trẻ nêu ba ngày.
- Quy tắc ứng xử, trang phục hay lễ vật khi vào đền.
Thông tin lễ hội, trùng tu và đơn vị hành chính là loại thông tin dễ thay đổi. Hãy xem các nguồn ở cuối bài và thông báo mới nhất của địa phương trước khi lên kế hoạch.
Nguồn tham khảo
- Cục Di sản văn hóa, hồ sơ “Di tích lịch sử Khu lăng mộ và đền thờ các vị Vua triều Lý”, trang không ghi năm lập hồ sơ, đọc ngày 20/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Lễ hội Đền Đô: Nhiều điểm mới, lần đầu có tàu ‘5 cửa ô’ đón khách quốc tế”, đăng 28/04/2026, đọc ngày 20/10/2026.
- VnExpress, “Cẩm nang Du lịch BẮC NINH 2026 từ A-Z: Top 7 điểm đến phải trải nghiệm”, đăng 14/05/2022, sửa 05/01/2026, đọc ngày 20/10/2026.