Hái lộc đầu năm ở Hà Nội là tục đi lễ sau Giao thừa rồi lấy “lộc” mang về, và theo quan niệm xưa mà Báo Văn hóa (16/2/2026) nhắc lại, lộc là biểu trưng của điều lành, của phúc đức và niềm tin thiện lành, việc hái lộc vốn chỉ mang tính tượng trưng. Nhà nghiên cứu Toan Ánh mô tả khách lễ đình, chùa bẻ một cành cây mang về cắm trước bàn thờ cho đến khi tàn khô, nhưng cả Báo Văn hóa lẫn Thanh Niên (25/1/2020) đều phê phán việc bẻ cành, ngắt lá, giành lộc ngày nay; các cách thay thế mà nguồn nêu gồm chọn cành đào người bán đã bỏ, mua cây mía hoặc chậu cây nhỏ, nhận bao lì xì hay bánh trái do chùa phát, và thành tâm cầu bình an.
Bài này tổng hợp hai bài báo đã đọc ngày 22/10/2026 để người sắp đi lễ đầu năm ở Hà Nội hiểu “lộc” là gì, vì sao nhiều người phản đối việc bẻ cành và có những cách lấy lộc nào mà không hại cây. Bài không bàn đúng sai về tín ngưỡng, chỉ nêu điều nguồn viết và ghi rõ ai nói, vào ngày nào. Các lời trích của nhà nghiên cứu và nhà sư được lấy nguyên từ hai bài đã đọc, bài không thêm lời của người khác. Phần gợi ý ở gần cuối được ghi rõ là của người viết.
Hái lộc đầu năm ở Hà Nội: lộc là gì và tục này từ đâu
Mục lục bài viết
Theo Báo Văn hóa, truyền thống là sau Giao thừa, người dân đi lễ đầu năm, xin lộc cầu mong bình an, may mắn. Bài gọi hái lộc đầu xuân là một phong tục mang ý nghĩa nhân văn, thể hiện niềm tin vào sự sinh sôi, khởi đầu tốt đẹp và ước vọng về một năm mới an lành. Bài nhắc lại quan niệm xưa rằng lộc là biểu trưng của điều lành, phúc đức, và việc hái lộc chỉ mang tính tượng trưng, thể hiện lòng thành kính với Trời, Phật và tổ tiên.
Để minh họa, Báo Văn hóa trích cuốn “Tìm hiểu phong tục Việt Nam qua Tết Lễ Hội Hè” của nhà nghiên cứu văn hóa Toan Ánh: “Đi lễ đình, chùa, miếu, điện xong, lúc trở về người ta có tục hái một cành cây mang về ngụ ý là ‘lấy lộc’ của Trời đất, Thần Phật ban cho.” Theo đoạn trích, trước cửa đình, cửa đền thường có những cây đa, cây đề, cây si cổ thụ, khách đi lễ mỗi người bẻ một nhánh gọi là cành lộc, mang về cắm trước bàn thờ cho đến khi tàn khô.
Thanh Niên (25/1/2020) kể một cách hơi khác. Theo tiến sĩ Trần Long, giảng viên khoa Văn hóa học của một trường đại học thuộc Đại học Quốc gia TP.HCM, ngày trước trong đêm giao thừa người dân thường ra đường hái những chồi non mới nở mang về đặt lên bàn thờ hoặc một góc trang trọng. Người ta gọi đó là hái lộc đầu năm, và chồi non tượng trưng cho sự nảy nở, phát triển của năm mới.
Như vậy hai nguồn mô tả “lộc” theo hai hình ảnh: một cành cây mang từ nơi lễ về (Toan Ánh qua Báo Văn hóa) và những chồi non hái trong đêm giao thừa (tiến sĩ Trần Long qua Thanh Niên). Người viết không hợp nhất hai mô tả này và không kết luận cái nào có trước.
Vì sao tục bẻ cành bị phê phán
Báo Văn hóa viết rằng những năm gần đây, tại một số di tích, đền, chùa và khu vực công cộng vẫn xảy ra tình trạng bẻ cành, ngắt lá, chặt cây để “lấy lộc”, khiến tục hái lộc đầu xuân bị hiểu sai lệch, mang khía cạnh tiêu cực. Bài mô tả hình ảnh nhiều người cố trèo lên cây bẻ cả cành to, chọn lộc to, lộc đẹp; có người đi lễ đêm trừ tịch còn vác dao đi chặt cây về làm lộc, ngắt hoa, lấy trộm chậu cây trang trí ở nơi công cộng. Theo bài, hành vi này gây tổn hại môi trường, làm xấu hình ảnh đô thị và đi ngược ý nghĩa tốt đẹp của phong tục, khiến “xin lộc” vô tình trở thành “làm hại lộc”. Bài viết: “Lộc không nằm ở cành cây mang về nhà, mà nằm ở tâm trong – ý thiện – hành vi đẹp.”
Thanh Niên nêu một khía cạnh khác, là chuyện giành lộc ở chùa. Theo bài, đi chùa xin lộc đầu năm từ lâu đã thành thói quen của người Việt mỗi dịp Tết, nhưng điều này không có nguồn gốc từ Phật giáo và các hòa thượng cũng cho rằng hình ảnh cướp lộc rất phản cảm. Tiến sĩ Trần Long cho rằng nhiều cảnh cướp lộc, giành lộc từ sư thầy ở một số chùa miền Bắc đã tạo nên sự phản cảm trong dư luận và trên mạng xã hội. Ông nói thêm rằng chính việc xin lộc đã khiến các chùa phải cung cấp một dịch vụ bất đắc dĩ là cấp lộc, làm mất đi ý nghĩa thiêng liêng của việc lễ chùa ngày Tết. Hòa thượng Thích Trí Định, được bài giới thiệu là trụ trì một ngôi chùa ở TP.HCM, cho biết tục lên chùa xin lộc đầu năm không xuất phát từ Phật giáo.
Có hai điểm cần giữ đúng khi dùng các thông tin này. Thứ nhất, phần Thanh Niên dẫn lời các vị ở TP.HCM, và nhận xét về “một số chùa miền Bắc” là ý kiến của tiến sĩ Long, không phải kết quả khảo sát. Thứ hai, Báo Văn hóa nói “một số” nơi chứ không nói đây là hiện tượng ở mọi đền, chùa, nên người đọc không nên suy ra rằng ai đi lễ cũng bẻ cành.
Một cách hái lộc của người Hà Nội: cành đào bỏ đi ngày 29 tháng Chạp
Báo Văn hóa ngày 16/2/2026 kể một cách hái lộc không làm hại cây. Chiều 16/2, tức 29 tháng Chạp, trên đường Tố Hữu ở Hà Nội, hàng trăm cành đào rừng hết hoa, hết nụ bị người bán bỏ đi chất đống. Quanh đó khá đông người đến lựa chọn một cành mang về. Theo bài, ban đầu chỉ lác đác vài người, chủ yếu vì hiếu kỳ khi thấy những bó trông như “củi khô” lơ thơ lá; khi hiểu ra đó là cành đào cắm để ra lá, lấy lộc xuân, càng nhiều người tìm chọn một cành ưng ý.
Bài dẫn lời một người dân ở phường Hà Đông. Người này kể trên đường tìm mua chậu hoa cảnh thì thấy đông người chọn cành đào đã bỏ đi, bèn hỏi một bác lớn tuổi; bác cho biết đây là đào rừng đã nở hết hoa nên người bán bỏ đi, bác tận dụng cắt một cành về cắm ngoài sân cho nảy lộc, ra lá. Người đó thấy ý hay nên chọn một cành và nhờ bác cưa hộ. Báo Văn hóa kết lại rằng “hái lộc” từ cành đào bỏ đi là một ứng xử văn minh đối với môi trường mà vẫn giữ được phong tục, cầu lộc, cầu may mắn cho gia đình.
Cần đọc câu chuyện này đúng phạm vi: đây là một địa điểm, một buổi chiều và vài người được báo ghi lại, không phải thống kê về cách người Hà Nội hái lộc. Bài cũng không hướng dẫn cách chăm một cành đào cắm cho ra lá, nên người viết không đưa ra cách chăm nào. Gợi ý của người viết: chỉ lấy cành khi chắc chắn người bán đã bỏ đi, và nếu còn phân vân thì hỏi người bán trước.
Những cách thay thế việc bẻ cành mà nguồn nêu
Các nguồn đều không dừng ở việc phê phán mà đưa ra cách khác. Bảng sau gom lại, kèm tên nguồn để bạn biết ai nói.
| Cách lấy lộc | Nguồn | Điều bài ghi |
|---|---|---|
| Chọn cành đào người bán đã bỏ, cắm cho ra lá | Báo Văn hóa, 16/2/2026 | Cành đào rừng hết hoa bị bỏ đi, nhiều người chọn một cành về cắm cho nảy lộc |
| Mua cây mía hoặc chậu cây nhỏ | Báo Văn hóa, 16/2/2026 | Sau lễ Giao thừa hoặc đi lễ đầu năm có thể mua cây mía hoặc một chậu cây nhỏ như một hình thức hái lộc |
| Thành tâm cầu bình an khi đi lễ | Báo Văn hóa, 16/2/2026 | Chỉ cần thành tâm cầu mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, mọi người bình an hạnh phúc |
| Mua cành vàng lá ngọc, hoa hay bao lì xì bán ở chùa | Thanh Niên, 25/1/2020 (tiến sĩ Trần Long) | Về sau người ta hái lộc bằng cách mua những thứ này về trưng trong nhà |
| Nhận bao lì xì chùa phát, xin bánh trái cùng ăn | Thanh Niên, 25/1/2020 (hòa thượng Thích Trí Định) | Nhiều chùa có bao lì xì đựng khoản tiền tượng trưng; có gia đình xin bánh trái mang về cùng ăn để hưởng lộc của Phật |
Về lý do vì sao hái lộc chuyển sang các hình thức này, Thanh Niên viết rằng sau này không được bẻ cành lá ở nơi công cộng nên người ta chuyển sang mua cành vàng lá ngọc, hoa hay bao lì xì. Bài không nêu văn bản cụ thể nào, nên người viết chỉ nhắc lại nhận xét ấy theo lời bài báo. Bài cũng không nêu giá các vật phẩm trên và không giới thiệu chùa hay cửa hàng nào, bài này cũng vậy.
Thanh Niên còn viết rằng lộc không chỉ ở mặt tiền tài mà còn ở phần tâm yên, gia đình bình an, hạnh phúc, và ghi lời hòa thượng Thích Trí Định rằng người dân xin lộc ở chùa để cảm thấy vững tâm hơn. Tiến sĩ Trần Long nhắc quan niệm của Phật giáo rằng tâm bình yên thì mọi chuyện sẽ bình yên. Hai ý này gần với kết luận của Báo Văn hóa về chuyện lộc nằm ở tâm, ý và hành vi, dù hai bài đến từ hai thời điểm và hai nơi khác nhau.
Gợi ý của người viết khi đi lễ đầu năm ở Hà Nội
Phần này là gợi ý chung của người viết, không phải của hai bài báo:
- Đi lễ gọn gàng, xếp hàng và giữ khoảng cách với người xung quanh, thay vì chen lấn để lấy lộc.
- Không bẻ cành, ngắt lá hay lấy cây, chậu cây ở nơi công cộng; nếu muốn có vật nhớ cho nhà mình, chọn một trong các cách ở bảng trên.
- Làm theo hướng dẫn của ban quản lý nơi lễ nếu có, và hỏi người trông coi khi chưa rõ.
- Nếu đi lễ bằng xe máy, gửi xe ở chỗ gửi xe của nơi lễ hoặc chỗ đỗ hợp lý, không để xe chắn lối vào và lối đi bộ; bài này không có thông tin về chỗ gửi xe cụ thể.
- Hỏi người lớn tuổi trong nhà về thói quen đi lễ của gia đình; đó thường là nguồn đáng hỏi nhất.
Để chọn nơi và thứ tự đi lễ đầu năm, bạn có thể đọc bài về Thăng Long tứ trấn: bốn ngôi đền trấn bốn phương kinh thành và thứ tự đi lễ đầu năm. Về cách ăn mặc, ứng xử và chụp ảnh khi vào nơi thờ tự, có bài về trang phục, ứng xử và chụp ảnh khi vào đền chùa. Nếu bạn quan tâm các mùa lễ hội ở chùa làng Hà Nội, bài về lễ hội chùa Láng và nghi thức Giải y phục cũng đã đăng trên trang này.
Những điều hai bài không nói
Để tránh hiểu quá lời nguồn, đây là các thông tin không có trong hai bài đã đọc:
- Thời điểm tục hái lộc bắt đầu, hoặc bằng chứng cho việc tục này có trước hay sau việc xin lộc ở chùa.
- Số liệu về bao nhiêu người bẻ cành hay đã có bao nhiêu cây bị hại.
- Văn bản cụ thể nào cấm hay cho phép lấy cây ở nơi công cộng.
- Giá cành đào, cây mía, chậu cây hay bao lì xì, và địa chỉ nơi bán.
- Cách chăm cành đào cắm cho ra lá.
Nếu cần dẫn lại cho một bài viết nghiêm túc, hãy đọc nguyên văn hai bài ở phần nguồn bên dưới và ghi rõ ngày đọc.
