Đền Hai Bà Trưng ở Hà Nội: Hạ Lôi, Đồng Nhân, Hát Môn có ngày hội chính vào mùng 6 các tháng Giêng, Hai, Ba

Lễ hội đền Hai Bà Trưng ở Hà Nội diễn ra ở ba đền thờ chính với ba ngày chính hội đều rơi vào mùng 6 âm lịch: đền Hạ Lôi ở Mê Linh vào mùng 6 tháng Giêng, đền Đồng Nhân ở quận Hai Bà Trưng vào mùng 6 tháng Hai và đền Hát Môn ở Phúc Thọ vào ngày 6 tháng Ba, theo Báo Hà Nội Mới và trang Cục Di sản văn hóa. Khung ngày hội rộng hơn ngày chính hội: Hạ Lôi mở hội từ ngày 4 đến mồng 10 tháng Giêng, Đồng Nhân từ ngày 5 đến 7 tháng Hai theo bài Hà Nội Mới đăng ngày 24/12/2024 (một bài đăng ngày 10/03/2025 ghi mùng 4 đến mùng 7). Trong ba lễ hội, các bài báo chỉ nêu lễ hội đền Hai Bà Trưng của hai phường Đồng Nhân và Bạch Đằng đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, vào ngày 19-2-2025; Hạ Lôi và Hát Môn được trang Cục Di sản nêu là di tích quốc gia đặc biệt.

Bài dựa trên sáu nguồn: hai trang hồ sơ di tích của Cục Di sản văn hóa (đền Hạ Lôi và đền Hát Môn, dsvh.gov.vn) và bốn bài của Báo Hà Nội Mới đăng ngày 24/12/2024, 01/03/2025, 10/03/2025 và 13/10/2026. Các trang được đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại toàn bài ngày 19/10/2026. Các nguồn không nêu giờ từng nghi lễ của một năm sắp tới, vé, quãng đường hay thời gian chạy xe giữa các đền, chỗ gửi xe, và bài cũng không nêu ngày dương lịch của các năm sau. Các tích về Hai Bà Trưng được ghi theo nguồn hoặc “tương truyền”, không thẩm định như sử liệu. Phần gợi ý cuối bài là lời khuyên chung của người viết, không phải thông báo của địa phương; địa danh ghi theo từng nguồn và có thể đã thay đổi.

Vì sao Hà Nội có ba đền thờ chính Hai Bà Trưng

Bài Hà Nội Mới đăng ngày 01/03/2025 viết, dẫn thống kê của ngành bảo tồn, rằng có hơn bốn trăm nơi thờ cúng các vị tướng của Hai Bà Trưng và cả nước hiện có ba nơi, đều ở Hà Nội, được coi là đền thờ chính Hai Bà Trưng. Bài nêu ba đền kèm lý do mỗi nơi gắn với Hai Bà: đền Hạ Lôi ở huyện Mê Linh là quê hương Hai Bà Trưng; đền Hát Môn ở huyện Phúc Thọ là nơi Hai Bà Trưng tuẫn tiết; đền Đồng Nhân ở quận Hai Bà Trưng là nơi nhân dân rước tượng Hai Bà Trưng từ sông Cái lên bờ lập đền thờ.

Điều dễ gây nhầm là các nguồn có chỗ gọi cả ba đền là “đền Hai Bà Trưng”. Trang Cục Di sản viết đền Hai Bà Trưng còn gọi là đền Hạ Lôi, còn đền Hát Môn còn gọi là đền Quốc tế hay đền Hai Bà Trưng; Hà Nội Mới gọi lễ hội ở Đồng Nhân là Lễ hội đền Hai Bà Trưng, hay Lễ hội đền Đồng Nhân. Vì vậy khi đọc một lịch chỉ ghi “lễ hội đền Hai Bà Trưng”, bạn cần xem thêm địa danh đi kèm (Mê Linh, Đồng Nhân hay Hát Môn) để biết đó là đền nào.

PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, được Hà Nội Mới dẫn lời rằng nét đặc trưng của ba ngôi đền là hằng năm cả ba đều tổ chức lễ hội lớn có tính liên vùng. Đó là nhận định của một chuyên gia trong bài báo; bài này chỉ dùng nó để cho thấy cả ba đều là lễ hội lớn hằng năm, còn việc đọc chúng như ba mùa hội riêng là cách xếp của người viết.

Lễ hội đền Hai Bà Trưng ở Hà Nội: bảng so sánh ngày hội của ba đền

Ba ngày chính hội, mùng 6 tháng Giêng, mùng 6 tháng Hai và ngày 6 tháng Ba, cách nhau đúng một tháng âm lịch, nên về lý thuyết có thể xếp đi cả ba đền trong cùng một mùa xuân. Đó là nhận xét tính theo lịch của người viết, không phải thông tin từ nguồn; còn việc năm đó có đủ chương trình ở cả ba nơi hay không thì bạn cần hỏi từng đền.

Đền Hạ Lôi ở Mê Linh: từ ngày 4 đến mồng 10 tháng Giêng, chính hội mồng 6

Theo trang Cục Di sản, đền Hai Bà Trưng còn gọi là đền Hạ Lôi, thuộc thôn Hạ Lôi, xã Mê Linh, huyện Mê Linh, thờ hai vị liệt nữ, anh hùng dân tộc là Trưng Trắc và Trưng Nhị, những người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh đổ ách thống trị của nhà Đông Hán vào năm 40 đến 43 sau Công nguyên. Trang này viết đền là nơi sinh hoạt văn hóa, tâm linh của nhân dân địa phương, và giá trị văn hóa phi vật thể kết tinh ở lễ hội và các trò diễn dân gian.

Lễ hội đền Hai Bà Trưng được tổ chức hằng năm từ ngày 4 đến ngày mồng 10 tháng Giêng âm lịch, trong đó chính hội là ngày mồng 6. Hồ sơ ghi theo tương truyền rằng đây là ngày Hai Bà Trưng mở tiệc khao quân, nên sau này dân làng mở hội để kỷ niệm sự kiện đó, nhằm ôn lại truyền thống hào hùng của các bậc tiền nhân trong buổi đầu dựng nước và giữ nước. Hà Nội Mới cũng nêu đền Hạ Lôi có hội vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch.

Chi tiết quan trọng nhất cho người định đi là câu của trang Cục Di sản: cứ năm năm một lần, nhân dân trong làng lại tổ chức rước kiệu Hai Bà Trưng và kiệu Thành hoàng làng Hạ Lôi. Trang không nói năm nào là năm có rước kiệu kế tiếp, và không nói các năm còn lại có chương trình gì, nên bạn không nên mặc định năm nào cũng thấy đám rước kiệu. Trang cũng cho biết di tích đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, theo Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09 tháng 12 năm 2013. Các nguồn đã đọc không nêu việc lễ hội đền Hạ Lôi được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đền Đồng Nhân ở quận Hai Bà Trưng: hội 5 đến 7 tháng Hai, chính hội mùng 6

Đồng Nhân là đền có nhiều mô tả chi tiết nhất trong các nguồn. Bài Hà Nội Mới đăng ngày 24/12/2024, dẫn lời Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận Hai Bà Trưng, cho biết lễ hội đền Đồng Nhân được tổ chức hằng năm từ ngày 5 đến 7 tháng Hai âm lịch tại miếu thờ Hai Bà Trưng ở phường Bạch Đằng và đền Hai Bà Trưng ở phường Đồng Nhân. Bài Hà Nội Mới đăng ngày 10/03/2025 lại viết hội đền Hai Bà Trưng diễn ra từ mùng 4 đến mùng 7 tháng Hai âm lịch hằng năm, chính hội là mùng 6. Các bài đăng ngày 01/03/2025 và 10/03/2025 cùng nêu mùng 6 là ngày chính hội; điểm lệch là ngày mở đầu (mùng 4 hay ngày 5) và nguồn không giải thích, nên bài ghi cả hai.

Rước nước. Theo bài đăng ngày 10/03/2025, lễ rước nước được tiến hành từ sáng sớm ngày 5 tháng Hai. Đám rước xuất phát từ đường Nguyễn Công Trứ tiến về phía sông Hồng rồi dừng kiệu tại miếu thờ Hai Bà Trưng ở phường Bạch Đằng. Đội rước nước khiêng hai chóe xuống thuyền, chèo ra giữa dòng, múc nước rồi trở lại đền để làm lễ tắm tượng, dâng cúng Thánh. Khi đoàn rước yên vị tại đền, đội tế nữ làm lễ dâng hương và diễn trò múa đèn; đội tế gồm mười cô gái vấn khăn, mặc áo dài đen, thắt lưng điều, hai tay cầm đèn và múa trước bàn thờ, dẫn nhịp là “con đĩ đánh bồng” do một nam đóng giả nữ.

Vai trò của phụ nữ. Cũng bài đó nêu một nét riêng: khác với các lễ hội thông thường có nghi lễ thiêng liêng do đàn ông đảm nhiệm, tại lễ hội này những phụ nữ góa chồng tiết hạnh, có tính cách khiêm nhường được người dân đề cử để thực hiện các nghi thức quan trọng như tắm tượng, mặc áo cho Hai Bà hay dâng cúng trà, rượu.

Chính hội mùng 6 và kết chạ. Ngày chính hội mùng 6 tháng Hai là chương trình tái hiện cảnh Hai Bà Trưng cưỡi voi đánh giặc, sau đó là lễ tế hội đồng của bốn xã, phường kết chạ cùng thờ Hai Bà Trưng: phường Đồng Nhân, xã Mê Linh và xã Hát Môn của Hà Nội, cùng xã Phụng Công, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Xã Phụng Công được nêu để bạn biết lễ tế hội đồng có sự tham gia của một địa phương ngoài Hà Nội; nguồn không nói đó là một điểm đến để xem hội. Phần hội còn có hát quan họ trên thuyền, hát chầu văn, hội thi nấu cơm, múa roi, chọi gà. Bài ghi chủ thể chính của lễ hội là cộng đồng hai phường Đồng Nhân và Bạch Đằng, và PGS.TS Đặng Văn Bài nhận định lễ hội vẫn giữ được tục kết chạ, giao hiếu.

Ví dụ chương trình năm 2025. Bài Hà Nội Mới đăng ngày 01/03/2025 nêu lễ hội năm đó từ ngày 4 đến 6-3-2025, tức ngày 5 đến 7 tháng Hai năm Ất Tỵ, với các mốc sau.

Bài đó còn nêu trong ba ngày lễ hội có gần hai mươi gian hàng truyền thống phục vụ nhân dân và du khách, với múa lân sư rồng, thư pháp, tò he và các chương trình nghệ thuật. Đây là chương trình của năm 2025 gắn với dịp kỷ niệm 1985 năm khởi nghĩa, không phải lịch cố định của mọi năm.

Ghi danh. Hà Nội Mới đăng ngày 10/03/2025 viết ngày 19-2-2025 vừa qua, lễ hội đền Hai Bà Trưng của phường Đồng Nhân và phường Bạch Đằng (quận Hai Bà Trưng) được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Bài đăng ngày 01/03/2025 nêu việc quận đón nhận quyết định của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc công bố danh mục này đối với lễ hội của hai phường. Bài đăng ngày 24/12/2024, trước thời điểm đó, ghi các nhà khoa học nhận định lễ hội xứng đáng được ghi danh và quận đang hoàn thiện hồ sơ.

Đền Hát Môn ở Phúc Thọ: hội ngày 6 tháng Ba và ba kỳ lễ trong năm

Theo trang Cục Di sản, đền Hát Môn còn gọi là đền Quốc tế hay đền Hai Bà Trưng, thuộc xã Hát Môn, huyện Phúc Thọ. Trang viết theo một số tài liệu, vùng Hát Môn là nơi Hai Bà Trưng tổ chức hội quân sĩ sau khi hội tại thành Phong Châu, và đây cũng là nơi tuẫn tiết của Hai Bà khi cuộc khởi nghĩa thất bại. Trang ghi theo tương truyền rằng đền được khởi dựng sau khi Hai Bà hóa sinh vào cõi bất diệt, và cho biết đền đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013.

Hội đền Hát Môn được tổ chức hằng năm vào ngày 6 tháng Ba âm lịch, với các nghi lễ và trò diễn dân gian thu hút đông đảo nhân dân địa phương và khách thập phương. Trang nêu riêng tục làm bánh trôi và lễ rước bánh trôi dâng Hai Bà đã trở thành một sinh hoạt văn hóa độc đáo của vùng đất này, và dẫn cuốn thần tích của làng chép rằng nơi ngôi quán Tiên, một công trình nhỏ trong khu đền, vốn là quán hàng bán bánh trôi nước, và bà hàng bánh trôi đã dâng cả gánh bánh để Hai Bà ăn trước khi ra trận. Đó là tích theo thần tích của làng, bài này không đi sâu vào bánh trôi và không bàn về cách làm hay các điều kiêng kỵ liên quan.

Bài Hà Nội Mới đăng ngày 13/10/2026 cho biết theo phong tục truyền thống, hằng năm tại khu di tích đền Hát Môn diễn ra ba kỳ lễ chính: ngày mùng 6 tháng Ba âm lịch là lễ giỗ Hai Bà; ngày mùng 4 tháng Chín âm lịch tưởng niệm sự kiện Hai Bà hội quân, lập đàn thề, tế trời đất trước khi ra trận; ngày 24 tháng Chạp âm lịch là lễ rước Mộc Dục, gắn với nghi thức tắm gội cho Hai Bà. Bài đó mô tả lễ dâng hương ngày 13-10, tức ngày 4-9 âm lịch, kỷ niệm 1.986 năm Hai Bà Trưng hội quân, tế cờ khởi nghĩa, mở đầu bằng màn rước kiệu của các di tích thuộc Hội Liên hiệp các di tích cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Theo bài, hội này thành lập năm 1992 với 11 di tích tham gia ban đầu, nay có 20 di tích, và lễ rước kiệu quy mô lớn được tổ chức lần thứ ba. Đây cũng là một ví dụ đổi lịch có nguồn: ngày 4 tháng Chín âm lịch năm 2026 ứng với 13-10.

Bài đăng ngày 13/10/2026 mô tả lễ ngày 4 tháng Chín là lễ của địa phương, có đại biểu và nhân dân dâng hương; nguồn không nói người từ nơi khác có được tham gia hay không, và không mô tả lễ ngày 24 tháng Chạp ngoài việc gọi đó là lễ rước Mộc Dục. Cũng cần lưu ý bài đăng ngày 13/10/2026 chỉ gọi “xã Hát Môn” mà không nêu huyện, trong khi các nguồn trước đó ghi huyện Phúc Thọ; đơn vị hành chính có thể đã thay đổi, nên hãy kiểm tra khi tìm đường.

Các nguồn lệch nhau ở đâu: ngày hội Đồng Nhân, năm xếp hạng và phạm vi ghi danh

Để bạn không phải tự đối chiếu, dưới đây là những chỗ các nguồn nêu khác nhau hoặc dễ hiểu nhầm. Bài ghi cả hai vế và không tự phân xử.

Điểm thứ ba đáng nhấn mạnh: tiêu đề bài ngày 01/03/2025 viết “Lễ hội đền Hai Bà Trưng” vào danh mục, và phần trên của bài liệt kê ba đền thờ chính, nhưng phần sau bài nói rõ danh mục ghi lễ hội của phường Đồng Nhân và phường Bạch Đằng. Vì vậy đừng hiểu rằng cả ba lễ hội đều là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Chọn đền nào và xếp lịch ra sao: gợi ý chung của người viết

Các nguồn không có quãng đường, giờ hay chỗ gửi xe, nên phần này chỉ là gợi ý chung, không gán cho cơ quan hay tờ báo nào.

1. Xác định đúng đền trước khi xem lịch. Vì ba đền cùng có chỗ được gọi là “đền Hai Bà Trưng”, hãy hỏi rõ địa danh: Hạ Lôi (Mê Linh), Đồng Nhân (quận Hai Bà Trưng) hay Hát Môn (Phúc Thọ).
2. Chọn theo thứ bạn muốn xem. Theo nguồn, Hạ Lôi có rước kiệu cứ năm năm một lần; Đồng Nhân có rước nước, đội tế nữ múa đèn, tái hiện cảnh cưỡi voi và tế hội đồng bốn xã phường kết chạ; Hát Môn có lễ giỗ ngày 6 tháng Ba, tục bánh trôi và thêm hai kỳ lễ khác trong năm.
3. Hỏi năm đó có gì đặc biệt không. Rước kiệu ở Hạ Lôi không năm nào cũng có, chương trình Đồng Nhân năm 2025 gắn với dịp kỷ niệm 1985 năm khởi nghĩa, và lễ rước kiệu quy mô lớn ở Hát Môn năm 2026 là lần thứ ba theo bài báo. Chương trình mỗi năm có thể khác.
4. Đổi ngày âm lịch sang dương lịch của đúng năm. Bài hội Gióng Phù Đổng và đền Sóc: hai mùa hội ở hai nơi, mốc âm lịch và cách xem hội cho đúng có các ví dụ có nguồn về cách đọc mốc âm lịch; trong bài này, 4 đến 6-3-2025 là 5 đến 7 tháng Hai và 13-10-2026 là 4 tháng Chín âm lịch.
5. Ăn mặc kín đáo, giữ trật tự và hỏi trước khi chụp ảnh. Bài trang phục, ứng xử và chụp ảnh khi vào đền chùa ở Việt Nam tổng hợp lời khuyên chung từ cổng du lịch quốc gia và các trang tư vấn nước ngoài.
6. Giữ khoảng cách với đoàn rước và khu hành lễ. Không chắn lối đi của đoàn, không tự ý chạm vào kiệu, đồ thờ hay lễ vật, và đứng xa mép nước khi có rước nước trên sông.

Nếu đi xe máy, đây cũng chỉ là gợi ý chung. Mê Linh và Phúc Thọ được nguồn ghi là huyện, khác với quận Hai Bà Trưng, nên quãng đường tới hai nơi này có thể dài hơn chạy trong nội thành; nguồn không nêu cụ thể, vì vậy hãy tự xem bản đồ để ước lượng, đi sớm và chuẩn bị xe cho chặng dài. Bài checklist kiểm tra xe máy trước chuyến đi xa để hạn chế sự cố liệt kê các mục nên xem trước khi xuất phát, còn bài đi ngoại thành Hà Nội nên chọn xe ga hay xe côn tay để phù hợp hơn so sánh hai loại xe trên đường ngoại thành. Ngày hội đông người đi bộ, nên hãy gửi xe ở chỗ được chỉ dẫn, không dựng xe chắn lối vào đền hay lối đoàn rước.

Nếu bạn muốn ghép buổi đi đền với một chuyến đi xa hơn quanh Hà Nội, bài địa điểm du lịch ngoại thành Hà Nội: 15 nơi đẹp đi về trong ngày và bài top địa điểm du lịch đẹp ở Hà Nội gợi ý các điểm đến và cách sắp xếp.

Những điều bài này chưa thể khẳng định

• Ngày dương lịch của ba lễ hội ở các năm sau, năm nào Hạ Lôi có rước kiệu kế tiếp và chương trình cụ thể của từng đền.
• Giờ của từng nghi lễ, vé, nơi gửi xe, quãng đường hay thời gian chạy xe giữa các đền.
• Việc lễ hội đền Hạ Lôi và lễ hội đền Hát Môn có được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia hay chưa: các nguồn đã đọc chỉ nêu việc đó cho lễ hội của phường Đồng Nhân và phường Bạch Đằng.
• Năm xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt của cụm Đồng Nhân (2019 hay 2020) và năm khởi dựng đền Đồng Nhân.
• Khung ngày hội Đồng Nhân bắt đầu từ mùng 4 hay từ ngày 5 tháng Hai.
• Tính xác thực lịch sử của các tích về tiệc khao quân, thần tích bà hàng bánh trôi hay việc đền Hát Môn được khởi dựng sau khi Hai Bà hóa sinh; đó là tương truyền hoặc thần tích theo nguồn.
• Địa giới hành chính hiện hành của các đền sau khi có thể đã được sắp xếp lại.

Nguồn tham khảo

• Di tích lịch sử Đền Hai Bà Trưng, hồ sơ tư liệu của Cục Di sản văn hóa (đền Hạ Lôi), đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại ngày 19/10/2026.
• Di tích lịch sử Đền Hát Môn, hồ sơ tư liệu của Cục Di sản văn hóa, đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại ngày 19/10/2026.
• Lan tỏa giá trị văn hoá của Lễ hội đền Đồng Nhân, Báo Hà Nội Mới, đăng ngày 24/12/2024, đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại ngày 19/10/2026.
• “Lễ hội đền Hai Bà Trưng” vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Báo Hà Nội Mới, đăng ngày 01/03/2025, đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại ngày 19/10/2026.
• Lễ hội đền Hai Bà Trưng: Cơ hội trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, Báo Hà Nội Mới, đăng ngày 10/03/2025, đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại ngày 19/10/2026.
• Hát Môn: Từ lòng thành kính đến trách nhiệm giữ gìn di sản, Báo Hà Nội Mới, đăng ngày 13/10/2026, đọc ngày 18/10/2026 và đối chiếu lại ngày 19/10/2026.