Làng khảm trai Chuyên Mỹ: nghề từ thế kỷ XI–XIII và lễ đón nhận mạng lưới thủ công 8/5/2026

Làng khảm trai Chuyên Mỹ là làng nghề khảm trai, sơn mài của xã Chuyên Mỹ, thuộc huyện Phú Xuyên (cũ) theo cách các bài báo gọi, nơi nghề khảm trai được truyền từ thế kỷ XI–XIII gắn với danh nhân Trương Công Thành, người được tôn là Tổ nghề. Theo Báo Tin tức và Cổng thông tin Hà Nội, tối 8/5 (năm 2026) UBND thành phố tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long lễ đón nhận làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Hai nguồn này chưa khớp nhau về danh sách các làng nghề Hà Nội trong mạng lưới, và các nguồn không nêu giờ mở cửa, giá vé hay hoạt động làm thử tại làng.

Bài viết này tổng hợp năm nguồn đọc ngày 21/10/2026: bài của Báo Tin tức và bài của Cổng thông tin Hà Nội về sự kiện ngày 8/5, bài Hà Nội Mới về cuộc họp hoàn thiện hồ sơ ngày 5/8 năm 2025, bài Kinh tế & Đô thị về các làng nghề của xã Chuyên Mỹ mới, và bài của VOV gắn mốc 16/10/2019 về làng Chuôn Ngọ. Hai bài về buổi lễ đều không in năm tổ chức. Người viết suy ra năm 2026 từ hai chi tiết trong bài Cổng thông tin Hà Nội: phát biểu nhắc “cuối năm 2025” như chuyện đã qua, còn Festival làng nghề quốc tế được nói là “dự kiến” vào tháng 11-2026. Tên xã, huyện là tên ở thời điểm các bài đăng và có thể đã được sắp xếp lại. Phần nào là ý riêng của người viết sẽ được ghi rõ là “gợi ý của người viết”.

Làng khảm trai Chuyên Mỹ ở đâu và các làng nghề trong xã Chuyên Mỹ mới

Bài của VOV gọi nơi này là làng Chuôn Ngọ, hay thôn Ngọ, xã Chuyên Mỹ, huyện Phú Xuyên, một làng nghề truyền thống độc đáo của Thủ đô có nghề khảm trai, còn gọi là khảm xà cừ. Bài Kinh tế & Đô thị cho biết làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ nằm ở vị trí trung tâm của xã mới. Như vậy các bài dùng ba cách gọi cho cùng một nơi: Chuyên Mỹ, Chuôn Ngọ và thôn Ngọ; khi tìm đường hoặc tìm thông tin, nên thử cả ba tên.

Cũng theo bài Kinh tế & Đô thị, xã Chuyên Mỹ mới là nơi hội tụ nhiều làng quê giàu truyền thống nghề, vì mỗi xã cũ trước đây đều có một nghề thủ công đặc sắc, đóng góp cho huyện Phú Xuyên (cũ). Bài nêu các nghề khảm trai và sơn mài Chuyên Mỹ, mộc mỹ nghệ Tân Dân, may mặc Vân Từ và da giày Phú Yên, và mô tả xã là một trung tâm tiểu thủ công nghiệp và làng nghề mà bài gọi là đặc sắc nhất phía nam Hà Nội, một đánh giá của báo không kèm so sánh. Bài cho biết Chuyên Mỹ là một trong ba điểm du lịch làng nghề trọng điểm của huyện Phú Xuyên (cũ), và xã Phú Yên (cũ) cũng là một trong ba điểm đó. Bài không đăng ngày và dùng các chữ “xã mới”, “huyện cũ”, nên đây là mô tả ở thời điểm sau khi đơn vị hành chính được sắp xếp lại; bài viết này không biết thêm chi tiết về việc sắp xếp ấy.

Nghề khảm trai từ thế kỷ XI–XIII: Tổ nghề Trương Công Thành và các sản phẩm

Theo bài Kinh tế & Đô thị, nghề khảm trai ở đây được truyền từ thế kỷ XI–XIII gắn với danh nhân Trương Công Thành, người được tôn là Tổ nghề và được thờ phụng tại đền làng. Bài VOV nói nghề khảm trai ở Chuyên Mỹ có lịch sử “ngót 1000 năm”. Hai cách nói không hoàn toàn trùng nhau và cũng không kèm tài liệu lưu trữ trong bài, nên bạn nên đọc đó là truyền thống nghề được kể lại chứ không phải một mốc sử đã đối chiếu.

Về sản phẩm, bài Kinh tế & Đô thị nêu hoành phi, câu đối, bàn ghế, sập gụ, tủ chè, tranh khảm, mô tả là từ mảnh vỏ trai, ốc người thợ khảm “thổi hồn” vào từng sản phẩm. Bài ghi rằng sản phẩm thủ công của xã, nói chung chứ không riêng khảm trai, có mặt ở thị trường nội địa và các thị trường như Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc. Bài Hà Nội Mới tháng 8/2025 viết khảm trai, sơn mài là nghề truyền thống có lịch sử lâu đời tại xã Chuyên Mỹ, với hàng trăm hộ dân theo nghề, hàng chục nghệ nhân được công nhận cấp thành phố và cấp quốc gia.

Có hai con số về quy mô nghề mà bạn không nên đặt cạnh nhau như một xu hướng. Bài VOV gắn mốc năm 2019 ghi toàn xã Chuyên Mỹ có hơn 97% hộ dân sống bằng nghề khảm trai, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động ở các xã lân cận. Bài Hà Nội Mới năm 2025 chỉ ghi “hàng trăm hộ dân theo nghề”. Hai bài đếm ở hai thời điểm, và xã sau khi sắp xếp rộng hơn xã cũ, nên các nguồn không cho phép kết luận số hộ làm nghề đã tăng hay giảm.

Từ hồ sơ tháng 8/2025 đến lễ đón nhận tối 8/5 tại Hoàng thành Thăng Long

Bài Hà Nội Mới cho biết chiều 5/8, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức hội nghị đánh giá, hoàn thiện các tiêu chí và hồ sơ đề nghị công nhận làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ là thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo trên toàn thế giới năm 2025. Theo bài, UBND xã Chuyên Mỹ khi đó triển khai nhiều nội dung theo các tiêu chí, trọng tâm là không gian lưu giữ và quảng bá nghề truyền thống. Xã thống nhất phương án bố trí phòng truyền thống kết hợp nhà khách ở khu vực đền thờ Tổ nghề để trưng bày hiện vật, ảnh tư liệu, sắc phong cổ, bản vẽ nghề khảm và sản phẩm của các thế hệ nghệ nhân. Một bảo tàng nghề kết hợp phòng họp cũng đang được xây ở Trung tâm thiết kế của làng nghề, với mục tiêu thành điểm đến trải nghiệm và học tập cho khách. Bài nêu mục tiêu hoàn thiện các hạng mục trong tháng 8/2025; các nguồn khác không cho biết các hạng mục ấy đã xong chưa.

Theo Báo Tin tức, tối 8/5, tại Hoàng thành Thăng Long, UBND thành phố Hà Nội tổ chức lễ đón nhận hai làng nghề là khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng trở thành thành viên của mạng lưới, đồng thời khai mạc sự kiện trưng bày, trình diễn, tạo tác sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Sự kiện do Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện, các hoạt động trưng bày diễn ra từ ngày 8 đến 10/5 tại Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long. Bài nhắc đến các không gian trưng bày khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ, điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng, gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc cùng khu văn hóa trà, ẩm thực và sản phẩm OCOP, và chú thích ảnh nhắc cảnh tái hiện rước tổ nghề của hai làng nghề.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu được trích lời rằng mỗi làng nghề là một “bảo tàng sống”, và thành phố đã ban hành Đề án tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Bài cũng cho biết việc hai làng nghề được công nhận mở ra cơ hội quảng bá, phát triển du lịch làng nghề và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đây là nhận định tại sự kiện, không phải cam kết về dịch vụ cụ thể nào ở làng.

Bài của Cổng thông tin Hà Nội mô tả buổi tiếp đoàn đại biểu quốc tế chiều cùng ngày, và cho biết Hà Nội hiện có 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống được UBND thành phố công nhận. Đây là con số theo bài đó tại thời điểm đăng, và nếu cần số liệu mới nhất, bạn nên xem trang chính thức của thành phố.

Hội đồng Thủ công Thế giới và mạng lưới: các nguồn nói gì và chỗ chưa khớp

Theo Báo Tin tức, Hội đồng Thủ công Thế giới (WCC-International) là tổ chức phi lợi nhuận quốc tế thành lập năm 1964, có trụ sở tại Kuwait, hoạt động nhằm bảo tồn và phát triển nghề thủ công truyền thống. Sau hơn 60 năm, tổ chức này đã công nhận 83 làng nghề thủ công thế giới thuộc 34 quốc gia, và Hà Nội là địa phương đầu tiên của Việt Nam được công nhận. Tiến sĩ Darlie Oommen Koshy, Phó Chủ tịch hội đồng, được trích lời rằng hai làng nghề đã chứng minh nghề thủ công không chỉ thuộc về quá khứ mà là một phần của đời sống đương đại.

Chỗ các nguồn không khớp nằm ở danh sách các làng nghề của Hà Nội trong mạng lưới. Báo Tin tức viết năm 2024 hai làng nghề gốm sứ Bát Tràng và dệt lụa Vạn Phúc đã gia nhập; với việc có thêm Chuyên Mỹ và Sơn Đồng, Hà Nội có 4 làng nghề, và Việt Nam là quốc gia có số lượng thành viên đứng thứ hai thế giới, sau Iran. Còn bài của Cổng thông tin Hà Nội dẫn lời ông Koshy rằng sau khi gốm Bát Tràng và lụa Vạn Phúc được công nhận, cuối năm 2025 Hà Nội tiếp tục có thêm hai làng nghề là “mây tre đan Phú Vinh” và điêu khắc Sơn Đồng được ghi danh. Hai bài cùng viết về lễ ngày 8/5 cho Chuyên Mỹ và Sơn Đồng, nhưng một bài nêu tên Chuyên Mỹ trong bốn làng, bài kia nêu Phú Vinh.

Bài viết này không tự giải chỗ lệch ấy. Gợi ý của người viết: các nguồn cũng không nói thời điểm Hội đồng Thủ công Thế giới ghi danh Chuyên Mỹ, và lễ ngày 8/5 là lễ đón nhận chứ không nhất thiết là ngày ghi danh. Nếu bạn cần trích danh sách thành viên mạng lưới, hãy kiểm tra trên kênh thông tin chính thức của Hội đồng Thủ công Thế giới hoặc thông báo của thành phố, và đừng dựa vào một bài báo duy nhất. Điều mà cả hai nguồn đều xác nhận là buổi lễ ngày 8/5 gắn với Chuyên Mỹ và Sơn Đồng.

Đi xem làng khảm trai Chuyên Mỹ: những điểm được chọn đón đoàn đánh giá và điều chưa có thông tin

Bài Hà Nội Mới tháng 8/2025 nêu các địa điểm địa phương chọn để phục vụ đoàn đánh giá thực tế: đền thờ Tổ nghề, nhà thờ tổ thôn Trung, điểm sản xuất của Hiệp hội làng nghề thôn Thượng, các cơ sở khảm trai tiêu biểu và các hộ gia đình đang trực tiếp hành nghề. Đây là chương trình đón đoàn đánh giá, không phải lịch đón khách du lịch, nên đừng đọc đó là danh sách các điểm mở cửa cho mọi người. Tuy vậy, danh sách này cho bạn biết những tên gọi nên hỏi khi liên hệ địa phương: đền thờ Tổ nghề và thôn Thượng, thôn Trung.

Bài Kinh tế & Đô thị cho biết xã đã chuyển đổi theo hướng kinh tế đa ngành, kết hợp nông nghiệp sạch với du lịch trải nghiệm, và đã thành lập Trung tâm giới thiệu sản phẩm làng nghề để quảng bá thương hiệu OCOP gắn với du lịch làng nghề. Bài không nói trung tâm mở cửa giờ nào hay có thu phí không.

Các nguồn không nêu giờ mở cửa xưởng, giá vé, đường đi chi tiết, hoạt động làm thử hay giá sản phẩm. Phần dưới đây là gợi ý của người viết, không phải thông tin từ nguồn. Trước khi đi, hãy liên hệ UBND xã Chuyên Mỹ, hiệp hội làng nghề hoặc cơ sở bạn định ghé qua kênh công khai, và hỏi: cơ sở có đón khách lẻ không, vào ngày giờ nào, đền thờ Tổ nghề có mở cửa cho khách không, có người hướng dẫn không, có bán sản phẩm tại chỗ không và có thể chuyển hàng không. Với sản phẩm khảm trai lớn như tủ hay sập, xe máy không phải phương tiện phù hợp để chở về, nên hãy hỏi trước về vận chuyển. Hãy ghi lại câu trả lời cùng thời điểm được trả lời vì thông tin có thể đổi.

Nếu đi bằng xe máy, đây là lời khuyên chung của người viết: xem dự báo thời tiết, đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn, kiểm tra xe và dùng ứng dụng bản đồ để xem lộ trình vào ngày đi. Các nguồn không mô tả đường vào làng hay chỗ gửi xe, nên bài viết không đưa ra chỉ dẫn cụ thể. Khi vào đền hoặc xưởng, hãy hỏi trước khi chụp ảnh người thợ.

Festival làng nghề quốc tế dự kiến tháng 11/2026 và cách kiểm tra lịch trước khi đi

Bài của Cổng thông tin Hà Nội cho biết Phó Chủ tịch UBND thành phố mời Hội đồng Thủ công Thế giới cùng các làng nghề trong mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu dự Festival Bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế lần thứ nhất, dự kiến tổ chức tại Hà Nội vào tháng 11-2026. Bài không nêu ngày cụ thể hay địa điểm, và chữ “dự kiến” nghĩa là lịch có thể thay đổi, nên bài viết này không coi đó là sự kiện đã có lịch chính thức.

Gợi ý của người viết: nếu bạn định đi cùng dịp festival, hãy kiểm tra thông báo mới của Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc Cổng thông tin Hà Nội gần ngày đi, vì lịch, địa điểm và nội dung có thể khác với dự kiến. Nếu muốn so sánh cách xem nghề ở những làng nghề khác của Hà Nội, website này có bài sơn mài Hạ Thái ở Thường Tín, bài tò he làng Xuân La ở Phú Xuyên và bài làng lụa Vạn Phúc ở Hà Đông. Làng lụa Vạn Phúc cũng được Báo Tin tức nhắc là làng nghề Hà Nội gia nhập mạng lưới từ năm 2024; hai bài còn lại nói về nghề sơn mài ở Thường Tín và nghề nặn tò he ở Phú Xuyên, và các nguồn về Chuyên Mỹ không nhắc hai làng ấy trong mạng lưới.

Nguồn tham khảo

• Báo Tin tức: bài về lễ đón nhận làng nghề Chuyên Mỹ và Sơn Đồng vào mạng lưới Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, bản lưu không in năm ở dòng đầu, đọc ngày 21/10/2026.
• Cổng thông tin Hà Nội: bài về buổi tiếp đoàn đại biểu quốc tế dự lễ vinh danh hai làng nghề, bản lưu không in năm ở dòng đầu, đọc ngày 21/10/2026.
• Hà Nội Mới: bài về hội nghị hoàn thiện hồ sơ làng nghề khảm trai, sơn mài Chuyên Mỹ, nội dung họp ngày 5/8 năm 2025, đọc ngày 21/10/2026.
• Báo Kinh tế & Đô thị: bài về các làng nghề truyền thống của xã Chuyên Mỹ, ngày đăng không in rõ, đọc ngày 21/10/2026.
• VOV: bài về làng khảm trai Chuôn Ngọ, gắn mốc chương trình ngày 16/10/2019, đọc ngày 21/10/2026.