Phố Hàng Mã dịp Trung thu: đèn ông sao, đèn kéo quân, mặt nạ giấy bồi và đầu lân

Phố Hàng Mã dịp Trung thu, theo ba bài báo người viết đọc, bán đồ chơi truyền thống như đèn ông sao, đèn cá chép, đèn kéo quân (còn gọi là đèn cù), mặt nạ giấy bồi, trống và đầu lân, bên cạnh đồ chơi hiện đại. Thanh Niên (26/9/2023) viết phố là nơi được coi là “thủ phủ” đồ chơi Trung thu của thủ đô, còn Báo Văn hóa (8/9/2026) ghi khoảng ba tuần trước Trung thu phố đã ngập tràn sắc đỏ, vàng. Bài giải thích từng món là gì và vận hành thế nào theo nguồn, không nêu giá và không giới thiệu cửa hàng nào.

Ba nguồn đọc ngày 22/10/2026 gồm bài “Rực rỡ sắc màu trăng Rằm trên phố Hàng Mã” của Báo Văn hóa (8/9/2026), bài “Hàng Mã ‘nhuộm’ sắc đỏ, đồ chơi truyền thống tết Trung thu đắt khách” của Thanh Niên (26/9/2023) và bài “Những món đồ chơi Trung thu gợi nhớ ngày xưa” của VnExpress (4/9/2015). Bài VnExpress đã 11 năm tuổi nên chỉ dùng để giải thích cách chơi của từng món, không dùng để nói phố hôm nay bán gì. Người viết không có trải nghiệm mua sắm riêng ở Hàng Mã để kể; chỗ nào là gợi ý của người viết sẽ được ghi rõ.

Phố Hàng Mã dịp Trung thu trông như thế nào theo ba bài báo

Báo Văn hóa tả cả tuyến phố “khoác lên tấm áo mới rực rỡ” bởi sắc đỏ, vàng từ hàng nghìn chiếc đèn ông sao, đèn cá chép, đầu lân, trống lắc tay và các loại mặt nạ giấy bồi. Theo báo, sự kết hợp giữa vô số sản phẩm đồ chơi truyền thống và trang trí hiện đại tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng giữa khu phố cổ. Các gia đình đưa con đi chơi sớm, còn phố là điểm check-in quen thuộc của giới trẻ và du khách quốc tế.

Thanh Niên (2023) viết gần tương tự nhưng thêm một chi tiết về cơ cấu hàng: đồ chơi truyền thống như mặt nạ chú Tễu, đèn kéo quân, trống bỏi, đèn ông sao, đèn con cá, đèn cù, đầu lân chiếm phần lớn lượng sản phẩm tại các gian hàng và được nhiều người chọn. Hàng của một số nước như Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc cũng được bày bán nhưng, theo ghi nhận của báo năm đó, ít được người mua lựa chọn. Một số đồ chơi truyền thống được cách tân về màu sắc, kiểu cách nhưng vẫn giữ nét truyền thống Việt; Báo Văn hóa (2026) thì nhắc thêm các dòng hiện đại có phát nhạc hoặc gắn đèn led.

Hai bài này cách nhau ba năm nhưng cho thấy cùng một bố cục: đồ truyền thống là nền, hàng hiện đại là phần bổ sung. Cũng nên nhớ đây là báo chí ghi nhận trong từng mùa Trung thu cụ thể, không phải thống kê chính thức, nên mỗi năm cơ cấu hàng có thể khác.

Đèn ông sao, đèn cá chép và đèn lồng

Đèn ông sao xuất hiện trong cả ba bài, còn đèn cá chép (Báo Văn hóa) hay đèn con cá (Thanh Niên) có trong hai bài mới hơn. VnExpress xếp đèn ông sao là một trong những món đồ chơi truyền thống “còn được bày bán ở Hà Nội vào mỗi dịp Trung thu”. Một tiểu thương được Thanh Niên trích lời cho biết vài năm gần đây các dòng đồ chơi như đèn ông sao, đầu lân hay mặt nạ giấy bồi vẫn là mặt hàng tiêu thụ ổn định nhất.

Các bài không giải thích ý nghĩa hay hình dáng của đèn ông sao và đèn cá chép, nên bài này không thêm điều gì ngoài những gì nguồn nói. Về nơi sản xuất, theo các chủ kinh doanh mà Thanh Niên dẫn, một số loại đèn lồng chủ yếu được làm ở các làng nghề trong nước như làng Hảo (xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ, Hưng Yên) và làng Hậu Ái (xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, Hà Nội). Bài báo chỉ nói “một số loại đèn lồng”, không nói tất cả đèn ở Hàng Mã đều từ hai làng này.

Đèn kéo quân (đèn cù): vì sao đèn quay và hình hiện ra như rối bóng

VnExpress mô tả đèn kéo quân, còn gọi là đèn cù, thường xuất hiện vào dịp Trung thu. Cơ chế theo bài: khi đốt nến, ánh lửa làm nóng không khí khiến đèn quay tròn, và những hình ảnh thiết kế bên trong hiện ra như rối bóng. Nói cách khác, theo mô tả này đèn quay nhờ không khí nóng do ngọn nến tạo ra.

Đèn kéo quân còn có mặt trong danh sách đồ chơi truyền thống của Thanh Niên (2023). Báo Văn hóa (2026) không nêu đèn kéo quân trong đoạn tả phố, nên bài này không khẳng định năm nay ở phố có bán nhiều hay ít loại đèn này.

Gợi ý của người viết, không có trong bài báo: vì đèn dùng nến thật, nếu bạn mua loại này cho trẻ nhỏ, hãy để người lớn thắp, đặt đèn ở nơi thoáng, xa vải, giấy và rèm, và hỏi người bán về cách dùng an toàn.

Mặt nạ giấy bồi, trống và đầu lân

Mặt nạ giấy bồi. VnExpress viết các khuôn hình quen thuộc gồm ông Địa, chú Tễu, Chí Phèo, Thị Nở, và nay loại đồ chơi này còn mở rộng sang nhân vật Tây Du Ký hay chuyện cổ nước ngoài. Thanh Niên cũng nêu riêng mặt nạ chú Tễu. Báo Văn hóa nhắc mặt nạ giấy bồi trong danh sách các món bày trên phố năm 2026.

Trống. Các bài dùng những tên khác nhau: Báo Văn hóa nhắc trống lắc tay, Thanh Niên nêu trống bỏi, VnExpress (2015) nêu trống ếch và nói đây là một trong những món phát ra tiếng “cắc, tùng” đặc trưng dịp Trung thu. Các bài không nói những tên này có phải cùng một loại hay không, nên bài giữ nguyên tên theo từng nguồn.

Đầu lân, đầu sư tử. VnExpress mô tả đầu sư tử đại có cốt bên trong làm bằng song và tre, ngoài bồi giấy và vẽ tay; trong ngày Trung thu, nhiều tuyến phố Hà Nội rộn ràng tiếng trống và màn múa lân, sư tử. Bài cũng nêu một chiếc đầu sư tử nhỏ có trong mâm cỗ Trung thu. Báo Văn hóa và Thanh Niên đều liệt kê đầu lân trong các mặt hàng bán trên phố.

Tàu thủy sắt tây, ông tiến sỹ giấy và mâm cỗ Trung thu xưa

Phần này chỉ dựa vào bài VnExpress năm 2015, nên cần đọc như tài liệu về đồ chơi xưa. Bài viết mô tả mâm cỗ Trung thu gồm ông tiến sỹ giấy, ông đánh gậy, mâm ngũ quả, cốm và đầu sư tử nhỏ. Về tàu thủy sắt tây, báo viết đây là món đồ chơi khiến nhiều người hoài niệm về một thời khó khăn nhưng đáng nhớ; tàu chạy nhờ buồng hơi được đốt nóng bằng một đèn dầu nhỏ đặt phía dưới, lá đồng phía trên giãn nở không đều và cứ thế hút nước vào, đẩy nước ra làm tàu chạy.

Hai bài mới hơn (2023 và 2026) không nhắc tàu thủy sắt tây, ông tiến sỹ giấy hay lẵng thiên nga nhồi bông mà bài 2015 kể, nên người viết không biết hiện nay phố còn bán các món đó hay không. Đây cũng là lý do bài chỉ nêu cơ chế của tàu thủy mà không khuyên ai tự đốt đèn dầu cho trẻ chơi; việc dùng lửa với đồ chơi cần người lớn quyết định và phải theo hướng dẫn của người bán.

Vì sao bài không nêu giá và cách chọn mua

Cả ba bài đều có nêu khoảng giá, nhưng ba mùa khác nhau (2015, 2023, 2026), mỗi loại đồ chơi lại có khoảng giá rộng theo kích cỡ và chất liệu, và hàng hiện đại có nhạc, đèn led được Báo Văn hóa ghi là có giá cao hơn. Một con số của năm nào cũng không phản ánh được mùa này, nên bài này không đưa giá để tránh gây hiểu lầm; muốn biết giá, bạn hỏi trực tiếp và so sánh tại chỗ.

Gợi ý của người viết khi chọn mua: nhìn trực tiếp mặt nạ, đầu lân hay đèn để xem lớp giấy bồi có phẳng, chắc không; hỏi đồ chơi dùng nến hay pin; chọn kích cỡ phù hợp với tuổi trẻ, vì đầu lân lớn rất cồng kềnh với trẻ nhỏ; và giữ lại một ngân sách dự tính trước khi vào phố đông người. VnExpress (2015) nói bạn có thể mua quà Trung thu trên Hàng Mã hoặc các con phố lân cận, nên nếu một cửa hàng chưa vừa ý, thử nhìn các phố gần đó.

Đi xem phố Hàng Mã bằng xe máy: gợi ý của người viết

Báo Văn hóa kể các gia đình đưa con đi chơi sớm, còn phố rất đông vào dịp cận Trung thu. Từ đó, gợi ý của người viết là đến vào ban ngày hoặc đầu giờ chiều nếu muốn đi bộ ngắm phố thong thả, và chuẩn bị sẵn chỗ gửi xe trước khi vào khu đông.

Phố Hàng Mã nằm trong khu phố cổ, nơi có khu cấm xe vào một số khung giờ theo bài của trang. Bài đi xe máy từ Long Biên đến Phố Cổ của trang nêu khu cấm xe mô tô, xe gắn máy từ 19h đến 24h vào thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật, nhưng người viết không khẳng định phố Hàng Mã nằm trong khu đó, nên hãy kiểm tra thông báo hiện hành. Về nơi gửi, bài gửi xe máy quanh Hồ Gươm và phố cổ tổng hợp danh mục điểm đỗ do thành phố công bố, cần xác nhận lại tại chỗ trước khi để xe.

Nếu bạn mua đồ chơi lớn như đầu lân hay đèn lồng, buộc chắc phía sau xe, không để che tầm nhìn hay quét xuống bánh xe, và nếu thấy cồng kềnh thì nhờ người đi cùng xách giúp thay vì cố mang theo khi chạy. Để hiểu thêm vì sao phố mang tên “Hàng” gắn với nghề, bài 36 phố phường Hà Nội giải thích các cách hiểu khác nhau về tên phố. Nếu bạn quan tâm một món đồ chơi dân gian khác của Hà Nội, bài về tò he làng Xuân La nói về nghề nặn bột nhiều màu.

Điều bài chưa nói

Bài không cung cấp bảng giá hiện hành, giờ mở cửa hoặc danh sách cửa hàng được khuyến nghị. Thực tế, Báo Văn hóa ngày 8/9/2026 có ghi khoảng giá một số đồ chơi của mùa Trung thu 2026, nhưng đó là giá quan sát tại thời điểm đưa tin, không phải mức niêm yết có thể áp dụng cho những mùa sau. Các nguồn cũng không xác nhận giờ mở cửa từng cửa hàng và không đủ cơ sở để xếp hạng nơi bán. Bài cũng không biết năm nay ở phố bán món nào nhiều hay ít, vì chỉ có ba mốc báo chí cách nhau nhiều năm. Trung thu là Rằm tháng Tám theo cách báo nhắc, nên hãy tra lịch âm của năm bạn đi để biết thời điểm phố đông nhất. Mọi chi tiết về đồ chơi là điều báo viết lại, chưa được người viết kiểm chứng độc lập bằng cách đến phố.

Nguồn tham khảo

• Rực rỡ sắc màu trăng Rằm trên phố Hàng Mã — Báo Văn hóa, đăng 8/9/2026, người viết đọc 22/10/2026
• Hàng Mã ‘nhuộm’ sắc đỏ, đồ chơi truyền thống tết Trung thu đắt khách — Thanh Niên, đăng 26/9/2023, người viết đọc 22/10/2026
• Những món đồ chơi Trung thu gợi nhớ ngày xưa — VnExpress, đăng 4/9/2015, người viết đọc 22/10/2026